ҚР Президенті жанындағы Қазақстанның стратегиялық зерттеулер институтының (ҚСЗИ) медиажобалар бөлімінің басшысы Жанар Тулиндинованың пікірінше, Қазақстан жасанды интеллектіні (ЖИ) қауіпсіз әрі жауапты дамытуға қатысты халықаралық ережелерді қалыптастыру үдерісіне белсенді қатысуға дайын.
Бүгін Ақордада Жасанды интеллектіні дамыту жөніндегі кеңестің үшінші отырысында Президент Қасым-Жомарт Тоқаев АҚШ Президенті Дональд Трамптың бастамасын, яғни ірі технологиялық компаниялардың басшыларымен ЖИ-ді қауіпсіз әрі жауапты дамыту жөніндегі ерікті келісімді қолдады.
Мемлекет басшысы сараптамалық тұрғыдан мұқият зерделегеннен кейін «Вашингтон моделін» БҰҰ қамқорлығындағы халықаралық шарттың ықтимал негізі ретінде қарастыруды ұсынды.
Жанар Тулиндинованың айтуынша, бұл бастаманың стратегиялық маңызы бар. Себебі ЖИ технологияларын әзірлеу жекелеген мемлекеттер мен компанияларда шоғырланғанымен, оларды қолданудың салдары мен ықтимал тәуекелдері ұлттық шекаралармен шектелмейді. Осыған байланысты ЖИ-ді қауіпсіз дамыту мемлекеттер мен технологиялық бизнес арасында келісілген ұстанымдарды қажет етеді.
«Вашингтон моделін» қолдау ерікті міндеттемелерден халықаралық деңгейдегі неғұрлым кең ережелер жүйесіне көшу мүмкіндігін қарастыруға жол ашады.
Қазақстан бұл бағытта сындарлы халықаралық диалог жүргізуге алаң ұсынуға дайын. Мемлекет басшысы Кеңес мүшелеріне елдің халықаралық бастамасына қатысты нақты ұсыныстарды қысқа мерзімде әзірлеуді тапсырды. Ортақ ұстаным биыл желтоқсан айында Майамиде өтетін G20 саммитінде таныстырылмақ. Сонымен қатар ЖИ-ді дамыту мәселесі Қазақстанның ішкі экономикалық күн тәртібімен де тікелей байланысты. Кеңестің үшінші отырысында өнеркәсіпті терең цифрлық трансформациялау мәселесіне ерекше назар аударылды.
Президент келтірген 2026 жылғы БҰҰ-ның өнеркәсіптік даму жөніндегі есебінің деректеріне сәйкес, ЖИ әлемдік экономиканы өзгертетін бес трансформациялық мегатрендтің қатарына енген. Соңғы бес жылда ЖИ-ге байланысты патенттерге өтінімдердің жалпы көлеміндегі үлесі шамамен үш есеге өскен. Бұл ретте елдер мен кәсіпорындардың бәсекеге қабілеттілігі технологияларды жедел енгізу және өндіріс тиімділігін арттыру қабілетіне барған сайын тәуелді болып отыр.
Қазақстан үшін бұл бағыт нақты экономикалық міндеттермен сабақтас. Сегіз айдың қорытындысы бойынша өнеркәсіп өндірісінің көлемі шамамен 46 трлн теңгені құрап, өңдеу өнеркәсібі 8,4%-ға өсті. Өсім қарқынын сақтау еңбек өнімділігін арттыруды, кәсіпорындарды жаңғыртуды және қосылған құны жоғары өнім өндірісін кеңейтуді талап етеді. Осы тұрғыдан алғанда, ЖИ енгізудің негізгі нәтижесі де нақты экономикалық тиімділікпен өлшенуі тиіс.
Мемлекет басшысы цифрландырудың фрагменттелген сипатына да назар аударды. Жекелеген операцияларды автоматтандыру өндірістің қалыптасқан моделін толық өзгерте бермейді. Осыған байланысты Үкіметке «Самұрық-Қазына» қорымен бірлесіп, негізгі бизнес-процестерді ЖИ негізінде кешенді трансформациялауға болатын кәсіпорындарды анықтау тапсырылды. Табысты шешімдерді кейіннен басқа өндірістерде ауқымдау көзделіп отыр.
Ғылым мен өндірістің байланысын күшейту де маңызды бағыттардың бірі. Qazaq AI Research University зерттеу бағдарламалары экономиканың нақты қажеттіліктеріне негізделуі тиіс. Өзекті міндеттерді өндірістегі жабдықтардың тоқтап қалуы, шығындар мен ақаулар секілді мәселелерді күнделікті көріп жүрген инженерлер, технологтар, шеберлер мен операторлардың қатысуымен анықтау ұсынылды.
Бұл ретте технологиялық командалар үшін идеяны қалыптастырудан бастап, деректерге қолжетімділік, кәсіпорында сынақтан өткізу және экономикалық тиімділікті бағалауға дейінгі толық үдеріс қалыптастырылмақ. Тиімділігі дәлелденген шешімдерді артық келісулерсіз және ұқсас жағдайларда қайта сынақтан өткізбей, коммерциялық қолданысқа жедел енгізу көзделеді.
Осы тұрғыдан алғанда, «Вашингтон моделін» қолдау Қазақстандағы технологиялық жаңғырту үдерісін толықтырады. ЖИ өндіріс пен басқару жүйелеріне неғұрлым терең енгізілген сайын, технологияға деген сенім, қауіпсіздік және оны қолдану жауапкершілігі де маңызды бола түседі.
Қазақстан үшін ЖИ-ді дамыту қағидалары жөніндегі халықаралық диалогқа қатысу технологиялық жаңғыртумен қатар, елдің экономикалық бәсекеге қабілеттілігін нығайтудың маңызды бағытына айналып отыр.
