Бала – өмірдің гүлі, ата-ананың көз қуанышы, еліміздің болашағы. Сондықтан да қазақ халқы бала тәрбиесіне ертеден-ақ зейін қойып, назардан тыс қалдырмаған. Шыр етіп дүниеге келген күннен бастап бесікке бөлеп, тазалыққа үйреткен. Баланың денсаулығы мықты болу үшін оның күтіміне ерекше мән берген. Логикалық ойлау, есептей білу қабілеттерін тұрмыс-тіршілікке сәйкес түрлі ойындар мен санамақтар, жұмбақ, есептер арқылы дамытып, дүниетанымын кеңейте білген.
Мысалы:
Түйе, бота маң басқан,
Төрт аяғын тең басқан.
Шұнақ құлақ бес ешкі,
Қос лақты қос ешкі.
Төрт қозылы екі қой,
Бәрін бірге ойлап қой, – деген жұмбақ есепті шешу барысында бала тек санап қана қоймай, «қанша болса сонша, артық, кем, тең» ұғымдарымен де танысады. Сонымен қатар «Асық ату», «Хан талапай», «Бес тас», «Тоғызқұмалақ» ойындары бала денесін шынықтырумен қатар тапқырлыққа, шапшаңдыққа, жеңімпаздыққа, шешім қабылдау тәрізді маңызды құндылықтарды бойына ойын арқылы сіңіріп, баланың жеке тұлға болып өсіп- жетілуіне зор үлес қосқан.
Түрлі ертегі, аңыздарды әңгімелей отырып Отанын, елін, жерін қорғауға тәрбиелеген. Алпамыс батыр, Қобыланды батыр, Жиренше шешен, Алдар көсе мен Қожанасыр туралы аңыз әңгімелер, жыр-дастандар ел тарихы мен жағдайынан сыр шертеді. Мақал-мәтел, даналық сөздер адамгершілікке, ар-ожданын сақтауға, имандылыққа, қанағат пен үнемшілдікке тәрбиелейді.
Мысалы: «Адалдық жүрген жерде, адамдық жүреді», «Жігіт жолдасынан белгілі», «Біреу тойып секіреді, біреу тоңып секіреді».
Жаңылтпаш пен жұмбақтарды жаттай отырып баланың логикалық және лингвистикалық қабілетін арттырып қана қоймай, тапқырлыққа, шапшаңдыққа тәрбиелеген.
Қазақ халқының мәдени-тарихи, ұлттық мұрасы – бала болашағы үшін құнды мұра. Қазіргі технология дамыған заманда ұлттық тәрбиені жеткіншек бойына сіңіре білген әр ата-ана бала болашағына сенімді көзқараспен қарайтыны анық. Тарихын танып, құрметтеген бала елдің ертеңін ойлайтын тұлға болып қалыптасады. Салт-дәстүрін ұмытпаған елдің болашағы жарқын.
Магулсен Болосхан,
Луначарский атындағы орта мектеп-
гимназиясының бастауыш сынып мұғалімі.
Жаркент қаласы.
