Бесік жыры мен тұсаукесер – қазақ халқының ғасырлар бойы жалғасып келе жатқан ұлы дәстүрлерінің бірі. Бұл ғұрыптар тек рәсімдік сипатта емес, терең тәрбиелік мәнге ие. Қазақ баласының дүниеге келгеннен бастап өмірге қадам басқанға дейінгі әр кезеңі халқымыздың ырым-тыйымдары мен салт-дәстүрлері арқылы өріліп, оның болашақтағы мінез-құлқы, дүниетанымы мен рухани болмысы қалыптасып отырған.
Бесік жыры – жаңа туған нәрестені алғаш бесікке бөлеу сәтінде орындалатын халық әні. Ана жүрегінен шыққан бұл жырдың әр сөзі нәрестеге қуат, жылу, мейірім сыйлайды. Жырды тыңдаған сәби ананың дауысынан тынышталып, ұйқыға кетеді, жүрек соғысы мен тынысы бір қалыпқа түседі. Әдетте бесік жыры арқылы ана сәбиіне жақсы тілек тілеп, батасын береді. “Ұйықта, бөпем, бөпем, ұйықта” деп басталатын қарапайым сөздер арқылы ананың сүйіспеншілігі, жылулығы, баласына деген сенімі жеткізіледі. Бұл баланың алғашқы тәрбиесі, алғашқы естіген сөзі мен әуені болып қалады. Психологтардың пікірінше, нәресте анасының дауысын айнытпай таниды және жастайынан естіген әуен оның ішкі жан дүниесіне, болашақ мінезіне әсер етеді. Демек, бесік жыры – баланың жан дүниесін тәрбиелейтін ерекше құрал. Сонымен бірге бесік жыры арқылы ұлттық болмыс, халықтың дүниетанымы, өмірлік ұстанымы ұрпақ санасына сіңіріліп отырған. Әрбір айтылған тілек – болашаққа бағытталған үлкен үміттің көрінісі.
Ал тұсаукесер – сәбидің алғашқы қадамын халықпен бірге атап өтетін дәстүр. Нәресте тәй-тәй басып жүре бастаған кезде жасалатын бұл рәсім оның өмір жолындағы алғашқы үлкен қадамы ретінде бағаланады. Тұсау кесу барысында баланың аяғына ала жіп байланады. Ала жіп – адалдықтың, шынайылықтың белгісі. Бұл дәстүр баланың болашақ өмірі әділ, адал, шымыр болсын деген тілектен туындаған. Тұсауды көбіне көпбалалы, ақ жүрек, адал ниетті адамдарға кестірген. Өйткені, халық сенімінде кім тұсауды кессе, бала сол адамның жолына ұқсап өседі деп ырымдаған. Яғни, тұсаукесер рәсімі арқылы ата-ана өз перзентінің адалдыққа, батылдыққа, жақсылыққа бастайтын жолын ашуға тырысқан.
Тұсаукесердің тағы бір мәні – қоғаммен байланыс. Бұл рәсімге ауыл-аймақ, көрші-қолаң шақырылып, бірге қуанып, бірге тілек айтқан. Баланың алғашқы қадамын ел болып атап өту – қазақы ортадағы қауымдастықтың, бірліктің айқын көрінісі. Осындай дәстүрлер арқылы бала тек отбасында емес, үлкен ортада да тәрбиеленіп, қоғам алдындағы жауапкершілікті жастайынан сезінген. Сонымен қатар тұсаукесер – тек қана рәсім емес, ұлттық тәрбиенің бір мектебі. Ол баланы сенімге, адалдыққа, еңбекқорлыққа, табандылыққа тәрбиелейді.
Қорыта айтқанда, бесік жыры мен тұсаукесер – қазақ халқының ғасырлар бойы жинақтаған тәжірибесі мен даналығының айғағы. Екеуінің де түпкі мәні – ұрпақты ізгілікке, мейірімге, адалдыққа тәрбиелеу, баланың болашағына дұрыс бағыт беру. Бүгінгі күнде де бұл дәстүрлер өзінің тәрбиелік қуатын жойған жоқ. Керісінше, ұмыт бола бастаған асыл мұраларды қайта жаңғыртып, жас ұрпақтың бойына сіңіру – әр ата-ананың, әр қазақтың парызы. Бесік жыры – ананың мейірімге толы үні, тұсаукесер – баланың болашаққа жасаған алғашқы қадамы. Осы екі ғұрып арқылы ұлттың рухы мен мәдениеті, тәлім-тәрбиесі үзілмей жалғасын тауып келеді.
«Жетісу-Ақпарат»
