Мемлекет басшысы 2022 жылғы 16 наурыздағы Қазақстан халқына Жолдауында азаптауға байланысты қылмыстарды тергеу жөніндегі функцияларды Бас прокуратураға жүктеді.
2023 жылғы 1 қаңтардан бастап азаптау туралы істерді тергеу жөніндегі айрықша тергеушілік прокуратура органдарына айқындалды. Егер бұрын азаптау туралы істерді сыбайлас жемқорлыққа қарсы қызметі, полицияның өз қауіпсіздігі басқармалары немесе басқа да қылмыстық қудалау органдары тергеген болса, қазір бұл істерді тек прокурорлар тергеп-тексереді. Бұл Президенттің жоғары сенімі және қоғамның сұранысы. Сонымен қатар, объективті және әділ процессуалдық шешімдер қабылдау үшін үлкен жауапкершілік. Біздің еліміздегі азаптау ретінде ортағасырлық ұят құбылысты жою бізге жүктелген. Бұл прокурорлардан принциптілік пен кәсібилікті талап етеді. Қазақстан азаптауға нөлдік төзімділікті ұстанады және азаптауға байланысты қылмыстар үшін жазаны қатаңдататын заң қабылдады. Енді азаптау орын алған органдардың басшыларына да жауаптылық көзделген. Азаптауды қолданғаны үшін жазаның максималды мерзімі 10 жылдан 12 жылға дейін ұзартылды. Рақымшылық, ескіру мерзімі, өкіну және тараптардың татуласуы негізінде азаптау үшін қылмыстық жауапкершіліктен босату жойылды.
Бас прокуратура Ыстамбұл хаттамасының негізінде азаптауды тергеу әдістемесін әзірледі.«Прокуратура органдарында азаптау туралы істерді сотқа дейінгі тергеп-тексеруді ұйымдастыру туралы» Нұсқаулық бекітілді. Прокурорлардың азаптау туралы істерді қабылдау процедурасы жеңілдетілгенін айта кету керек. Азаптау туралы арыздарды (хабарламаларды) алған кезде прокурорлар дереу тергеуге және қылмыс іздерін тіркеуге кіріседі. Сондай-ақ азаптау туралы арыздарды (хабарламаларды) тіркеу кезінде прокурорлардың іс-қимылдарының егжей-тегжейлі алгоритмі әзірленді. Азаптауға қарсы күресті нығайту мақсатында қолданыстағы нормативтік құқықтық актілерге өзгерістер мен толықтырулар енгізу бойынша жұмыс жалғасуда. Мысалы, мемлекеттік қызметшінің Әдеп кодексіне, сондай-ақ Президенттің «Құқық қорғау органдары қызметкерлерінің ант мәтінін бекіту туралы» Жарлығына өзгерістер енгізу мәселесі пысықталуда. Бас прокуратура жанындағы Құқық қорғау органдары академиясының базасында жүйелі негізде осы санаттағы істерді тергеу бойынша курстар, семинарлар өткізіледі. Яғни, біз бұл мәселеге кешенді түрде келдік. Азаптауға қарсы жұмыс бірінші кезекте профилактикалық болуы керек. Яғни, біз оның салдарымен күресуден басқа, оның алдын алуға көп көңіл бөлуіміз керек. Көп жағдайда бұл қылмыс жасырын болып табылады. Тәжірибе көрсеткендей, заңсыз әрекеттер камералармен қамтылмаған бейне бақылау орындарында немесе олар жұмыс істемейтін жерлерде жасалады. Алдын алу шараларымен біз осындай факторларды жоюымыз керек. Барлық құқық қорғау және арнайы органдарында, түзеу мекемелерінде «көрінбейтін аймақтарды» жою және толықтай бейнебақылау жүйелерін енгізу жұмыстары жүргізілуде. Прокурорлар азаптау туралы хабарламаларға жүйелі талдау жүргізуге бағытталған. Кезеңдік жұмыс жоспары бар, оның нәтижелері бойынша азаптау азайтылады. Нормативтік-құқықтық база, материалдық-техникалық жарақтандыру және басқа да ұйымдастырушылық аспектілер дайын. Біз қойылған міндеттерді орындауға кірістік.
«ЖЕТІСУ-АҚПАРАТ»
