Энергетикалық сусындар бүгінде жастардың өмір салтының бір бөлігіне айналып үлгерді. Әсіресе студенттер мен жасөспірімдер арасында танымал бұл өнімдер шаршағанды басып, күш пен сергектік береді деген түсінікпен кеңінен таралған.
Dizzy, Red Bull, Monster, Gorilla сияқты брендтер өз өнімдерін жылдам қуат көзі ретінде таныстырады. Алайда мұндай сусындардың «жалған энергиясы» ағзаға ұзақ мерзімде зиян тигізуі мүмкін.
Маманның айтуынша, мұндай сусындар құрамындағы кофеин мен қанттың шамадан тыс мөлшері жүйке жүйесіне, ұйқы сапасына және жүрек-қантамыр жүйесіне кері әсер етеді. Энергетикалық сусындар уақытша сергектік сыйлағанмен, денсаулықтың есебінен алынған қуат көзі.
Нутрициолог Арайлым Мұратқызының айтуынша, энергетикалық сусындар жасөспірімдер мен студенттер үшін мүлде ұсынылмайтын өнімдердің қатарына жатады. Оның басты себебі – бұл сусындардың құрамындағы кофеин мен қанттың шамадан тыс көп болуы.
Кофеин мен қанттың екеуі де өз алдына зиян емес. Бірақ мәселе – олардың мөлшерінде. Энергетикалық сусындардағы кофеин мөлшері жасөспірімдерге рұқсат етілген нормадан 1,5-2 есе, ал қант мөлшері кейбір брендтерде 3-4 есе артық, – дейді маман.
Мысалы, бір банка энергетикалық сусын ішу – баланың үш-төрт кесе қою кофе ішкенімен тең. Мұндай дозаның ағзаға әсері айтарлықтай жоғары.
Кофеин жүйке жүйесіне және қан тамыр жүйесіне кері әсер етеді. Нәтижесінде мазасыздық, ұйқының бұзылуы, жүрек соғысының жиілеуі сияқты белгілер байқалуы мүмкін. Ал артық қант – салмақ қосуға, тіс кариесіне және басқа да зат алмасу бұзылыстарына әкеледі, – дейді Арайлым Мұратқызы.
Сонымен қатар нутрициологтың айтуынша, энергетикалық сусындар балалар мен жасөспірімдердің тамақтану тәртібін бұзады. Себебі мұндай сусындар тәбетті басып, пайдалы тамақтануға деген құлшынысты азайтады.
Энергетик ішкен бала түскі немесе кешкі ас уақытында тамақтан бас тартуы мүмкін. Өйткені сусын ағзаға «бос калория» береді. Яғни, энергия бар, бірақ ағзаға қажетті дәрумендер мен қоректік заттар жоқ. Бұл – ең үлкен мәселе, – дейді маман.
Нутрициологтың айтуынша, энергетикалық сусындардың танымал болуының басты себебі – адамдардың тез нәтиже алуға ұмтылысы мен кофеинге үйреніп кетуі.
Адамдар көбіне шаршаған кезде бірден Red Bull немесе Monster сияқты сусындарға жүгінеді. Себебі олар жылдам сергектік пен қуат береді. Бірақ бұл әсер қысқа мерзімді ғана. Ал ұзақ мерзімде ағза ондай стимуляторларға үйреніп алады, – дейді маман.
Маманның айтуынша, Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы мен АҚШ Педиатрлар академиясы балалар мен жасөспірімдерге энергетикалық сусындарды мүлде ішуге болмайды деп ресми түрде ұсынады. Себебі олардың құрамындағы кофеин мен қант мөлшері балалар ағзасы үшін тым жоғары.
Энергетикалық сусындарға тыйым салынбағанымен, олар тек ересектерге арналған. Бірақ тіпті ересек адам үшін де тәулігіне бір ғана банка жеткілікті. Өкінішке қарай, көпшілік бұл шектеуді сақтай алмайды, бір банка екіге, үшке, тіпті төртке айналып кетеді. Сол себепті мұндай сусындарды мөлшермен ішу өте маңызды, – дейді Арайлым Мұратқызы.
Маман балалар мен жасөспірімдерге кофеин бар кез келген сусынды, тіпті қара шайды да беруге болмайтынын айтады.
Мен өз тәжірибемде жиі көремін – ата-аналар немесе ата-әжелер балаларына шай береді. Ал шын мәнінде, бала ағзасына ең пайдалы және қажетті сұйықтық – ол қарапайым су. Энергетикалық сусын тұрмақ, шайдың өзі артық стимулятор болып саналады, – дейді нутрициолог.
Маман энергетикалық сусындарға тәуелділік емес, бірақ үйрену пайда болатынын да атап өтті.
Кофеин мен қантқа ағза тез бейімделеді. Ал үйреніп алғаннан кейін, адам онсыз сергек жүре алмайтындай күйге түседі. Бұл – ең қауіпті сәттердің бірі, себебі норманы қадағалау қиындайды, ал кері әсері күшейе береді, – дейді.
Нутрициологтың айтуынша, адамдардың энергетикалық сусындарға жиі жүгінуінің басты себебі – олардың беретін «жалған сергектік әсері». Яғни, бұл сусындар адамға энергия беретіндей сезім тудырады, бірақ ол уақытша ғана әсер.
Шаршаған кезде адам энергетикалық сусынды ішіп, өзінде энергия пайда болғандай сезінеді. Бірақ бұл – иллюзия, яғни жалған әсер. Энергия шын мәнінде келіп жатқан жоқ, тек ағзадағы кофеин мен қант жүйкеге тез әсер етіп, ми дофамин мен адреналин бөледі. Соның нәтижесінде адам өзін сергек, күшті сезінеді. Алайда екі-үш сағаттан кейін бұл әсер басылып, энергетикалық құлдырау басталады, – дейді маман.
Оның айтуынша, энергетикалық сусындардың әсерін қағаз бен көмірдің жануымен салыстыруға болады.
Энергетикалық сусын – қағаз сияқты лап етіп жанады, бірақ тез өшеді. Ал көмір болса баяу жанады, бірақ ұзақ жылу береді. Сол сияқты, энергетик адамға екі-үш сағаттық «күш» береді, одан кейін ол қайта шаршайды, көңіл-күйі түседі. Бұл ағза үшін үлкен күйзеліс, – деді Арайлым Мұратқызы.
Маманның айтуынша, дәл осы қысқа уақыттық әсер адамдарды энергетикалық сусындарға үйреніп қалуға итермелейді.
Бір рет ішіп көрген адам, кейін «тағы ішсем жақсы болып кетемін» деп ойлайды. Осылайша энергетикалық сусын ішу әдетке айналып кетеді. Ал уақыт өте келе адам ашушаң, тез шаршайтын және мазасыз бола бастайды, – дейді нутрициолог.
Нутрициолог энергетикалық сусындар уақытша сергектік беріп, тез әсер еткенімен, ол қағаз сияқты лап етіп жанып, тез өшетін энергия көзі екенін айтады. Ал нағыз ұзаққа жететін «көмір секілді» табиғи энергия көздері барын атап өтті.
Дереккөз: El.kz
