Облыс орталығы Талдықорған қаласындағы Мұхамеджан Тынышбайұлы атындағы тарихи-өлкетану музейінің қорында Кеңес одағы фототехникасының бастау кезеңінен цифрлық әлеміне дейін сақталған фотоаппараттар коллекциясы сақталуда. Коллекция құрамындағы «Москва-3», «ФЭД-2» және алғашқы «Смена» сынды фотоаппараттар ХХ ғасырдың ортасындағы қарапайым, сенімді әрі қолжетімді құрылғылар еді. Бұл кезде фотография ерекше қарқынмен дамыды. Соғыстан кейінгі жылдары ел қайта қалпына келе бастағанда инженерлер мен оптикалық шеберлер неміс техникасын үлгі етіп, өз өндірісін жолға қойды. Олар ФЭД зауыты Leica үлгісіндегі камераны кеңестік шындыққа бейімдеп, фотоаппаратты әр отбасының қолына жеткізді. Бұл – фотоөнердің бұқараға тараған алғашқы толқыны болатын.
Алпысыншы жылдары фотосурет тек өнер ғана емес, тұрмыстың бір бөлігіне айналды. «Zenit-E», «Sokol Automat» және ГДР-да шығарылған Pentacon Praktica LTL сол кезеңнің символы, ал «Смена» мен «Зенит» камераларын кеңес жастары арқалап, достарының, табиғаттың, күнделікті өмірдің суреттерін түсірді. Фотолар қара-ақ болса да олардың ішінде жылулық пен шынайылық бар еді. Бұл модельдер механикалық дәлдігімен және сенімділігімен ерекшеленді. Олар арқылы фотоэстетикалық және деректік құралға айналып, қоғамның рухын бейнеледі.
Сексенінші жылдары фототехника айтарлықтай жетілді. TTL жүйесі жарықты объектив арқылы өлшеуге мүмкіндік беріп, кадрдың дәл экспозициясын қамтамасыз етті. Осы кезеңнің ең танымал үлгілері – «Zenit-TTL», «Zenit-ET», «ФЭД-5с», «Киев-60 TTL», сондай-ақ, ықшам «Силуэт» автомат. Бұл аппараттар кеңестік инженерияның ең жоғары жетістіктігінің бірі болды. Фотография кәсіби деңгейге көтеріліп, фотожурналистика мен деректі фотоөнер кең өріс алды. Әр камера – қолөнер мен технологияның біріккен жемісі, әр кадр – уақыттың айғағы.
Тоқсаныншы жылдардан бастап әлем цифрлық технологияға бет бұрды. Кеңес өнеркәсібі құлдырап, фотоаппарат өндірісі біртіндеп тоқтады. Оның орнын жапондық Sanyo, Canon, Nikon сияқты компаниялар басты. Бұл кезеңде фотосурет бұрынғыдай сирек сәт емес, күнделікті тәжірибеге айналды. Алайда аналогтық камералар жоғалған жоқ. Олар тарихтың, баяулық пен мәннің символына айналды. Бүгінде пленкалы фотосурет қайта жаңғырып, жастар арасында шығармашылық еркіндіктің нышаны ретінде бағалана бастады.
Музей коллекциясына қарап отырсаңыз сол механикалық құрылғының үні, пленканың иісі, күту мен таңдану сәті елестейді. Әр құрылғы – өз дәуірінің айнасы. Уақыт тоқтамайды, бірақ фотосурет оны мәңгіге сақтап қалады.
Айгүл ӘЛІМБАЕВА
