Өмірің нөмірге байланса, үш цифр киеге айналса, көлігіңе таққанда бақыттан басың айналса, бүкіл мәселең шешіліп, көңілің содан жайланса – бұл адам ақыл-парасатының ғаламат жемісі ме әлде?.. Бұған сәл кейінірек тоқталайын. Алдымен қазақ дүниетанымындағы сандар сырын сөйлетіп көрейік. Әрқайсысының тереңіне үңілсеңіз, бабаларымыз ойнап отырып, ойдан құрай салмағанына көз жеткізесіз.
Мәселен, 7 санына ерекше мән беретін жұртпыз. Бұл бабаларымыздың рухани көкжиегінің кең екенін білдірсе керек. 7 қат аспан, 7 қабат жер деуінің өзі де Жаратқанның тылсымына шүбәсіз сенгенін байқатпай ма? Ислам дінімен байланысты 7 күннің сұлтаны деп Жұманы қадірлеуінен шығар, өмірден өткен аруақтарға жасайтын құрметін де осы бесінші күнде көрсетуге тырысқан. Арнайы Құран бағыштап, дұға жасау үшін 7 шелпегін пісіріп, садақа ретінде көрші-қолаңға таратқан. Сонымен бірге жеті ата, жеті қазына, жеті жұт деп жалғаса беретін шежіре-таным, наным-сенімдер мен ырым-тыйымдар да аз емес.
Кейде бір үйге қайта-қайта бас сұқса, «тойған жерге тоғыз кел деген» бір-ақ ауыз сөзбен өзін ыңғайсыз жағдайдан еркін сезінуге жол тауып алады. «Білгенім – бір тоғыз, білмейтінім – тоқсан тоғыз» деп көргені мен көңілге түйгенінің деңгейін де білдіріп жатады. Ана құрсағындағы мерзімді «тоғыз ай, он күн көтерген» деп топшылайды. Тізе берсек, тоғыздың да төңірегінде біраз әңгіме айтуға болады.
Ал 40 санына не үшін ерекше мән берген? Әуелі ғылымға жүгінейік. Ана құрсағындағы кезеңді эмбрология ғылымына сүйенсек, шарана әр 40 күн сайын дамып отырады екен. Ал ата дәстүрімізде өмірге келген сәбиді қырқынан шығару да осы 40 санымен байланысты. Адам өмірден өткен соң араға 40 күн салып, қырқын беріп жатуымыз да бекер болмаса керек. Шариғатқа бойласақ, адамзаттың асылы болған Алла Елшісі Мұхаммедке (с.ғ.с) пайғамбарлық 40 жасында берілген. Ақын-жырауларымыздың біразынан кездесетін 10 жастан, 100 жасқа дейінгі аралыққа арнаған толғауларында әр санның яғни, әр он жылдың қадір-қасиеті бар екені терең айтылған. 7 санынан басталған сандар сыры бабаларымыздың өнегесі мен өсиетіндей болып өзегімізге нәр беріп келе жатқалы қашан?!
Ал енді, сөз басында қозғалған нөмір жайлы көңілге алған ойымызбен бөлісейік. «Келісейік, келіспейік» десеңіз өз еркіңізде. Қазақ даласында темір тұлпардың салтанат құрғанына да көп бола қойған жоқ қой. Кеңес одағы тұсында «Жигули», «Волга», «Москвич» дегендеріңіз екінің біріне емес, қолы жеткенге ғана бұйыратын еді. Бала кезімізде ауыл басшылары «УАЗ» көлігін мінетін. Кішкентай шағымдағы көзім көрген көліктерді тізіп отырғаным ғой. Балалық па білмеймін, сол тұлпарлардың нөміріне аса мән бермеппіз. Одан тәуелсіздік алдық, үшінші мыңжылдыққа қадам бастық, осы тұста түрін көрмек түгілі, түсімізге кірмеген шетелдік көліктер «жол сұлтанына» айнала бастады. Өмірімізге ерекше өзгеріс әкелген осы тұлпарлар нөмірімен де екершеленетін болды. Бүгінгі тілмен айтқанда «крутой нөмірді» көкесі барлар шекесінен шертіп жүріп таңдап тақты. Қатардан қалғысы келмеген қарапайым жұрт та қарманып, жол іздеп кетті. «Естіген құлақта жазық жоқ» осы тұста «бармақ басты, көз қыстымен», ашығын айтқанда пара беру жолымен қалтасы қалыңдау ағайын да ала алатын болды. Біраз жыл «көлеңкелі базардың» саудасын қыздырған бұл жолға тосқауыл қойылды. Әркімнің таңдауындағы «ерекше нөмір» ашық саудаға шықты. «Парақорлық, жемқорлық» деген жаманатқа ешкімді қалдырмайтын бұл ұстаным ашықтыққа жол ашты. Құптарлық-ақ! Жағдайың жетіп тұр ма, қалаған нөміріңді аласың да, тағып кете бересің.
Күнтізбеден аппақ парағы ашылған жаңа жылдың басы біраз дүбірмен басталды. Құдайға шүкір, ел аман, жұрт тыныш. Өмір өзені өз ағысымен ағып жатыр. Дөңгеленген дүниенің бір пұшпағындағы еліміздегі автакөлік бойынша қызмет ететін орталықта болған дүрбелең ғой айтып отырғаным. Әлгі қатты құмартқандар болмаса екінің бірі ала бермейтін, тек әмияны қалыңдаулардың еншісіне бұйырған «ерекше нөмірдің» саудасы қызды. Арзан бағаға азық-түлік пен киім-кешек алып жатқандай ағылды біраз жұрт. Мейлі ғой, талғамға талас жоқ. Дегенмен жұмыр басыма жұқпай тұрғаны – ерекше нөмір өзгеше өмірге жеткізе ме? Жолымыз ашылып, ісіміз алға басып, бақытымыз тасып, көш басында маңдайымыз жарқырап бара жатамыз ба? Санаға түскен сан сауалға тапқан жауабым – Абай атам айтқан «бес дұшпанның» ішіндегі «мақтаншақ» пен «бекер мал шашпақ» болды. Мақтанға келгенде мал шашудан алдымызға жан салмайтын ел екенімізді тағы бір көрсеттік. Нөмірімізді емес, өмірімізді өзгертейік. Елден ерекше көрсетеді деген үш санға кеткен қарабақырымызды айналамыздағы қарапайым ағайынға қарайласуға жұмсайық. Шындығын айтқанда, жұрттан қалмайын деп осы дүрмекке жұлқына кірген жандардың бәрі майманасы тасып, дәулеті асып жатпағандар екені де рас қой. Әсілі данышпан Абай атамның ақылын тыңдаған адам адаспайды. Менің де малтамды езі-і-і-п отырғанда айтқым келгенін хакім бабам қорғасын ойымен баяғыда-ақ түйіндеп қойған. Дала данышпаны 18-ші қара сөзінде: «Тегінде, адам баласы адам баласынан ақыл, ғылым, ар, мінез деген нәрселермен озбақ. Онан басқа нәрсеменен оздым ғой демектің бәрі де – ақымақтық!» депті! Құнанбайдың ұлынан қалған құнды сөзге құлық танытып, әр істе ақымақ болмай, алғырлықпен ғана алға бассақ, айналасына пайдалы жанға айналатынымыз рас.
Жұматай ОСПАНҰЛЫ
