Қазақстанда азаматтардың жеке өмірі мен бостандығын қорғау тетіктері жаңа деңгейге көтеріледі. Мәжіліс депутаты Снежанна Имашева Конституциялық реформа комиссиясының отырысында әрбір қазақстандықтың құқықтарын цифрлық дәуір талаптарына сай күшейтуді ұсынды, – деп хабарлайды 7-su.kz ақпараттық порталы.
Депутаттың бастамасы бойынша, Ата заңның 15-бабына елеулі түзету енгізіледі. Енді «Әркімнің өмір сүруге құқығы бар» деген сөздер «Өмірге құқық – әрбір адамның абсолютті және ажырамас құқығы» деп нақтыланбақ. Бұл жай ғана заңдық термин емес, бұл – адам өмірі мемлекет тарапынан берілген сый емес, оның туған сәтінен бастап тиесілі табиғи құндылығы екенін мойындау. Мұндай қадам кез келген заңсыз әрекетке тосқауыл қойып, мемлекеттің басты міндеті адам өмірін сақтау екенін айқындайды.
Жаңа реформа аясында азаматтарды ұстау тәртібі де қайта қаралады. Ұсынылып отырған өзгерістерге сәйкес:
-
Сот шешімінсіз ұстау мерзімі 48 сағаттан аспауы тиіс;
-
Тек заңда көрсетілген ерекше жағдайларда ғана бұл мерзім 72 сағатқа дейін ұзартылуы мүмкін;
-
Ұстау кезінде азаматқа оның құқықтары мен бостандығын шектеу негіздері міндетті түрде түсіндірілуі қажет.
Бұл әлемдік практикадағы «Миранда ережесіне» ұқсас механизм. Яғни, адам ұсталған сәтте-ақ не үшін айыпталып жатқанын және қандай құқықтары бар екенін білуі тиіс.
Қазіргі технологиялар дамыған заманда жеке деректердің ағып кетуі үлкен мәселеге айналды. Снежанна Имашева Конституцияның 18-бабына жеке өмірді, отбасылық құпияны және дербес деректерді цифрлық технологиялардың зиянды әсерінен қорғауды енгізуді ұсынды. Енді мемлекет азаматтардың мәліметтерін заңсыз жинауға, сақтауға және пайдалануға қарсы нақты жауапкершілік арқалайды. Бұл – халықтың цифрлық сауаттылығы мен қауіпсіздігін арттыру жолындағы маңызды қадам.
Түзетулер тек адамның қадір-қасиетін ғана емес, оның қоғамдық беделі мен абыройын да заңмен қорғауды міндеттейді. Бұл норма қағаз жүзінде қалмай, практикалық түрде жұмыс істеуі үшін мемлекетке нақты функциялар жүктеледі.
Еске сала кетейік, бұған дейін Адам құқықтары бойынша уәкілетті Артур Ластаев та өмір сүру құқығының ешбір жағдайда шектелмеуі тиіс екенін айтқан болатын. Бұл ұсыныстардың барлығы Қазақстанның демократиялық бағытын нығайтып, азаматтардың өз елінде еркін әрі қауіпсіз сезінуіне жағдай жасайды.
