Мәжілісте мақұлданған заңның бірі – футбол, волейбол, баскетбол, хоккей клубтарында ойнайтын легионерлерге (шет елден келетін ойыншы) мемлекет тарапынан жалақы беру тоқталды. Олардың еңбекақысы енді демеушілерге жүктеледі. Одан басқа, спорттағы кейінгі өзгерістер де елді елең еткізгендігі жасырын емес. Әуелі легионерсіз командалық ойындарымыз жөнінде. Миллиардтың ойыны деп танылған аладоптағы бұл өзгеріс еліміз үшін қаншалықты дұрыс әлде бұрыс болатындығын уақыт таразылайды. Қызылорда облысының дене шынықтыру және спорт басқармасының басшысы болып сайланған Олимпиада чемпионы Бақтияр Артаев бірден Премьер-лигадағы «Қайсардың» тізімінен легионерлерді сызды. Енді тек қазақстандық ойыншылармен жақсы нәтиже көрсетуге барын салмақ. Қалған командалар демеушінің көмегімен легионерлерді қатарға қоспақ.
«Жетісу» футбол клубы дәл қазір Түркияда оқу-жаттығу жиынын өткізіп жатыр. Әзірге кім келіп, кім кеткенін ашып айтып, әлеуметтік желіде ресми жарияламады. Командадағы басқарушы қызметтегі жандарға хабарласқанымызда жергілікті ойыншыларға басымдық берілетіндігі айтылды. Бас бапкер Самат Сымақов Премьер-лигадағы команданы алғаш рет жаттықтырады. Осыған дейін Бірінші лигада «Елім-айды» (Семей) баптап, жетістік жолында сүбелі үлес қосты. Талдықорғанға талаптанып келген талантты ойыншыны бапкер есебінде де биікті бағындырады деген ойдамыз. Әрине, келімсекті қатарға қосу үшін «Жетісу» демеуші жағалайтындығы анық. Сапалы легионер болса, онда жанкүйер де, қатарда жүрген жас ойыншы да риза. Бүгінде «Жетісуда» доп теуіп жүрген бір буын Талдықорған футболына сырттан келіп ойнаған Иван Цветкович, Арунас Климавичус, Ұлықбек Бақаев сынды футболшылардың үйреткені мол болғандығын айтады. Ал, керісінше, Мерсудин Ахметович, Шарлестон, Эливелтон сияқты қосалқы құрамда орындық қыздырып уыстап ақша алып кеткендер де бар. Олардың ойындағы уақытын есептеп, нәтижелі ісінің жоқтығына күйініп, әр статистикасын талдап «Jetisy» газетіне журналист Ришад Тұрғанбай 2015 жылы жазған болатын. Одан кейін де қанша легионер келіп-кетті, «Жетісу» чемпион болмақ түгілі үздік бестікке кіре алмады. Өткен маусымдағы ең қымбат легионерді әйгілі transfermarkt.world сайты беларусь Антон Шрамченко ( жалпы құны 450 мың еуро), оны ТМД елдері саналатындықтан легионер қатарынан шығарсақ, онда жалпы нарықтағы құны 300 мың еуро болатын албаниялық Шкиприм Таипиді атай аламыз. Жыл санап легионерге бөлінетін қаражат мөлшері де өсіп, олардың да сұрайтыны көбейген.
Белгілі спорт журналисі Бек Төлеу «Осы ретте оларға жалақыны кім төлейді? Ертең көлеңкелі экономиканың әрекеттері байқалмай ма, яғни легионерлерге ақша төлемей, олар отандық ойыншыларға көбірек ақша қойып, оны қағаз жүзінде ұсынып, басқаша әрекетке баруы мүмкін ғой. Осы жағын да ойластыру керек» дейді. Осыған дейін Президент Қасым-Жомарт Тоқаев шетелдік спортшылардың ел азаматтығын алуын тоқтату керектігін баса айтқан. Мемлекет басшысының пікірінше, келімсектер ұзақмерзімді дамуға кепіл бере алмайды.
Тағы бір айтулы өзгеріс – бір спорт түрі бойынша бір ұлттық спорт федерация ғана аккредиттеледі. Бұрынғыдай бір федерацияның ішінде бірнеше спорт шоғырланып, қаржыны игермейді. Одан бөлек, «мемлекеттік дене шынықтыру – спорт ұйымдарының бірінші басшыларын ротациялау» ұғымы енгізілді, оның аясында балаларды спорттық бағытта оқытатын мекемелердің басшылары 5 жылдан артық бір лауазымда отырмауы керек. Тағы бір өзгеріс – бірінші топтағы мүгедектігі бар спортшыны алып жүруге бір көмекші бекітіліп, оның сапар барысындағы барлық шығыны өтелетін болды.
Мәжілісте осы мәселені көтеріп, шешімін сұрағандардың алғашқысы Нартай Сәрсенғалиев. Ол «Жоғары жетістіктер спортына, яғни олимпиада, паралимпиада, сурдлимпиада, Азия, пара Азия және ұлттық спорт түрлері кіреді. Бұрын министрлік 180-нен астам спорт түрін тіркеп қойып, оның барлығына қаржы беріп келген болса енді олардың саны 3 есе қысқарады. Жоғары жетістіктер спортының ішінде жоғары жетістік көрсеткендері үшін басым спорт түрлері деген түсінік енгізіліп, оның басымдықтары да айқын көрсетілді» деген еді өз баяндамасында.
Серік ҚАНТАЙ
