Буын ауруы көбейіп барады. «Күн бұлттанса қол-аяғым сырқырайды» дегенді жас та, жасамыс та айтатын болды. «Себебі не? Қайтсек алдын аламыз? Қандай емдеу тәсілдері бар?» деген сауалдарды облыстың бас ревматологы, жоғары санатты дәрігер Майра Бекпановаға қойған едік. Дәрігердің кеңесін оқып, назарыңызда ұстаңыз, қадірлі оқырман.
– Майра Нұрланқызы, бүгінде қандай ревматологиялық аурулар жиі кездеседі? Ондай сырқаттан қалай сақтануға болады?
– Ревматологиялық сырқаттарға буын, бұлшықет, дәнекер тіндер және кейбір ішкі ағзаларды зақымдайтын созылмалы аурулар жатады. Атап айтсақ, ревматоидты артрит, жүйелі қызыл жегі, Бехтерев, подагра сияқты кеселдер. Соңғы жылдары бұл аурулар көбейіп барады. Бір жағынан диагностика жақсарды. Сырқаттануға экология, иммундық жүйенің өзгерістері де әсер етуде. Ерте анықтау және дұрыс емдеу – асқынудан қорғаудың басты жолы.
– Көпсалалы ауруханада ревматологиялық орталық ашылғанынан хабардармыз. Онда көрсетілетін қызмет түрлері бойынша біраз мәлімет бере кетсеңіз?
– Біздің ревматологиялық орталықта ГИБТ кабинеті бар. Онда кешенді иммундық және базистік терапия, биологиялық препараттардың инфузиялық түрлері барлық халықаралық стандартқа сай жүргізіледі. Буынішілік манипуляциялары кабинетінде буынға диагностикалық және емдік пункция жасалады. Консультативтік-диагностикалық көмек қызметі бойынша ревматологиялық ауруларды анықтау, диагноз қою, диспансерлік есеп және амбулаторлық тегін дәрімен қамту жайында кеңес беріледі. Стационарлық көмек негізінде көпбейінді аурухананың базасында науқастарға толық ем көрсетіледі. Бұл қызметтің барлығы диагностика жасаудан бастап, кешенді емдеуге дейінгі көмек көрсетуге бағытталған.
– Ревматизм мен буын ауруларының айырмашылығы неде? Алғашқы белгілер қандай және қай кезде дәрігерге қаралу керек?
– Ревматизм көбіне стрептококк инфекциясынан кейін пайда болады. Ол балалар мен жасөспірімдерде жиі кездеседі. Ал буын ауруларының себебі әртүрлі. Егер буындарда ұзақ уақыт ауырсыну, ісіну, таңертеңгілік сіресу немесе белдің созылмалы ауырсынуы байқалса, дереу ревматологқа қаралу керек. Ерте диагностика – аурудың асқынуын тоқтатуға мүмкіндік береді. Мысалы, ревматоидты артритте алғашқы 3-6 айда емді бастаса буынның бұзылуы айтарлықтай баяулайды.
– Ревматологиялық ауруларды толық жазып жіберуге бола ма, әлде тек бақылауда ұстау жеткілікті ме? Қазіргі таңда ең тиімді емдеу әдістері қандай?
– Көптеген ревматологиялық ауру созылмалы. Бірақ заманауи терапия арқылы дамуын тоқтатып, өмір сапасын жақсартуға болады. Мысалы, ревматоидты артрит немесе Бехтерев ауруына дұрыс ем мен өмір салтын өзгерту арқылы пациент көптеген жыл бойы белсенді өмір сүре алады. Қазіргі таңда емдеудің бірнеше бағыты бар. Бірінші, базистік терапия. Ол ауру дамуын баяулатады, буын бұзылуын тежейді. Биологиялық терапия – иммундық жүйенің қабыну механизмдеріне нақты әсер етеді, ауыр науқастарды емдегенде айтарлықтай нәтиже береді. Содан кейін қабынуға қарсы және ауырсынуды басатын дәрілермен емдеу. Бұл – буындағы ауырсынуды жеңілдетеді, көбіне негізгі еммен бірге қолданылады. Физиотерапия және емдік дене шынықтыру (ЛФК) – буындардың қозғалысын сақтау, бұлшық еттерді нығайтуға арналған тәсіл. Өмір салтын өзгерту – салмақты бақылау, дұрыс тамақтану, тұрақты қозғалыс зиянды әдеттерден бас тарту емнің нәтижесін жақсартады.
– Гормондық препараттар қаншалықты қауіпті?
– Глюкокортикостероидтар – қабынуды тез басатын дәрілер. Алайда дәрігер бақылауынсыз немесе ұзақ қолданса жанама әсерлері болуы мүмкін. Мысалы, салмақ қосу, қан қысымының жоғарылауы, қандағы қанттың көтерілуі, остеопороз, иммунитеттің әлсіреуі. Сондықтан оларды тек нақты көрсетілім бойынша қолдану маңызды.
– Биологиялық терапия деген не және кімге ұсынылады?
– Биологиялық терапия – иммундық жүйедегі қабынуды тудыратын нақты механизмдерге әсер ететін заманауи әдіс. Ол ревматоидты артрит, Бехтерев ауруы, псориатикалық артрит және кейбір жүйелі аутоиммунды ауруларда қолданылады. Бұл препараттар аурудың дамуын тоқтатады, буынның зақымдануын азайтады.
– Халық медицинасымен емделуге бола ма? Буын аурулары кезінде дене жаттығулары қажет пе?
– Кейде ауырсынуды уақытша жеңілдетуі мүмкін, бірақ негізгі ем міндетті түрде медициналық препараттармен жүргізілуі керек. Халықтық әдістер аурудың иммундық себебін шешпейді, сондықтан тек қосымша ем ретінде қолдану ұсынылады. Буын аурулары кезінде емдік дене шынықтыру өте маңызды. Ол буындардың қозғалысын сақтап, бұлшық еттерді нығайтып, аурудың асқынуының алдын алады. Тұрақты жаттығу буын мен бұлшық еттің күшін арттырып, ұзақмерзімді нәтижеге қол жеткізуге көмектеседі.
– Тамақтану режимі қаншалықты маңызды?
– Аурудың алдын алуда дұрыс тамақтану өте маңызды. Артық салмақ буындарға қосымша жүктеме береді. Теңгерімді рацион, майлы және тәтті тағамдарды шектеу, тұзды аз қолдану керек.
– Қазақстанда ревматология саласында қандай жаңалықтар бар?
– 2026 жылдан бастап ревматологиялық аурулар міндетті медициналық сақтандыру жүйесіне енгізілді. Мамандарды оқыту, халықаралық ынтымақтастық, ғылыми конференциялар белсенді жүргізілуде. Қазақ ревматология колледжі мамандарды оқыту, семинарлар өткізу, халықаралық тәжірибе алмасуды ұйымдастыруда. 2029 жылы Астанада Азия – Тынық мұхит аймағы ревматологтарының конгресі өтеді. Бұл аталмыш салада халықаралық тәжірибе мен жаңа әдістерді енгізудің маңызды қадамы болып саналады.
– Әңгімеңізге рахмет!
Сұхбаттасқан Гүжан ТҰРСЫН
