Қазақстанда қан донорларын материалдық ынталандыру мәселесі қоғам талқысына түсті. Депутаттар тарапынан өтемақы көлемін бірнеше есе арттыру туралы ұсыныс жасалғанымен, атқарушы билік бұл бастамаға қатысты нақты ұстанымын білдірді, – деп хабарлайды 7-su.kz ақпараттық порталы.
Бюджет мүмкіндігі және шектеулер
Қаржы министрі Мәди Такиевтің айтуынша, қазіргі таңда донорларға берілетін ақшалай өтемақы 0,25 айлық есептік көрсеткіш (АЕК) деңгейінде сақталып отыр. Бұл шамамен 1 081 теңге. Халық қалаулылары бұл соманы 1–1,25 АЕК-ке (4 325–5 406 теңге) дейін көтеруді және «Құрметті донор» атағын қайта жаңғыртуды сұраған еді.
Алайда министрлік мұндай қадам республикалық бюджетке айтарлықтай салмақ салатынын алға тартты. Оның үстіне, Үкіметтің 2025 жылғы 24 қыркүйектегі №792 қаулысына сәйкес, 2028 жылдың соңына дейін жаңа әлеуметтік шығындарды енгізуге мораторий жарияланған. Яғни, қазіргі экономикалық жағдайда мемлекет тарапынан төлемді бес есеге өсіру мүмкіндігі қарастырылмаған.
Алдағы үш жылға арналған жоспар
Қаржылық құжаттарға сәйкес, алдағы кезеңде донорлықты қолдауға бөлінетін қаржы көлемі бекітіліп қойған. 2026–2028 жылдар аралығында бұл мақсатқа жалпы 809,8 млн теңге бағытталады:
- 2026 жылы – 257,8 млн теңге;
- 2027 жылы – 274,2 млн теңге;
- 2028 жылы – 277,8 млн теңге.
Бұл қаражат Денсаулық сақтау министрлігі арқылы тегін медициналық көмектің кепілдік берілген көлемі аясында бөлінетін болады.
Өңірлердің мүмкіндігі қандай?
Республикалық бюджеттен тікелей үстеме қосылмаса да, донорларды қолдау тетіктері жергілікті жерлерде сақталған. Қолданыстағы заңнама бойынша, әр өңірдің мәслихаттары мен әкімдіктері өз бетінше шешім қабылдай алады. Мысалы, жергілікті бюджет есебінен қосымша жеңілдіктер енгізу немесе ерікті донорларды ынталандыру шараларын ұйымдастыру жергілікті билік құзырында.
Қаржы министрлігі қазіргі кезеңде материалдық емес ынталандыру әдістеріне көбірек көңіл бөлуді ұсынады. Бұл бағытта Денсаулық сақтау министрлігі өзге де құзырлы органдармен бірлесе отырып, донорлардың мәртебесін айқындайтын жаңа жобаларды әзірлеуі тиіс. Осылайша, қан тапсыру – табыс көзі емес, азаматтық жауапкершілік пен ізгілік нышаны ретіндегі маңызын жоғалтпауы қажет.
