Қазақтың кең даласында көшпелі өмір салты қалыптасқан кезеңде ауыл тіршілігінің өзіндік ерекшелігі болды. Таң сәріден киіз үй маңында қазан көтеріліп, айналаны жаңа дайындалған астың хош иісі жайлайтын.
Ал өзен-көл жағасында отырған әжелеріміз қоға жинап, оны кептіріп, түрлі тұрмыстық бұйымдар тоқитын. Қарапайым ғана өсімдіктен көздің жауын алатын әрі күнделікті өмірге қажетті заттар жасалды. Сол бұйымдардың әрқайсысының өз атауы, өз тарихы болды. Бүгінде ұмытылып баратын көне сөздердің бірі – боршын.
Боршын – қоға талшықтарынан тоқылған жеңіл шәркейдің түрі. Қазақ халқы ежелден табиғаттың бергенін ұқсатуды білген. Ұлан-ғайыр далада өмір сүрген жұрт қолдағы барды кәдеге жаратып, қарапайым заттардан тұрмысқа қажетті бұйымдар дайындаған. Әсіресе, жаздың аптап ыстығында аяққа жеңіл әрі салқын болатын аяқкиім түрлері кеңінен қолданылған. Боршын сондай бұйымдардың бірі еді. Оны қоғаның талшықтарын жұмсартып, иілгіш қалыпқа келтіргеннен кейін тоқып жасаған. Табиғи материалдан әзірленген аяқ- киім аяққа жайлы болып, ерлер мен әйелдер арасында бірдей сұранысқа ие болған деседі. Ұзақ жол жүргенде де, күнделікті тұрмыста да боршынның қолайлылығы жоғары бағаланған. Табанды қыспайтын, ыстықта аяқты терлетпейтін мұндай етік халықтың тұрмыс-тіршілігіне бейімделген ұлттық бұйымдардың бірі саналды.
Қазақ әйелдерінің қолөнердегі шеберлігі ежелден ерекше құрметке ие. Олар тек отбасының ұйытқысы ғана емес, халқымыздың бай мәдени мұрасын ұрпақтан ұрпаққа жеткізуші. Әжелеріміз бен аналарымыз әр өрнекке мән беріп, әр бұйымға атау қойған. Соның нәтижесінде қазақ тілінде тұрмыс пен салт-дәстүрге қатысты көптеген байырғы сөздер сақталып қалды. Боршын секілді атаулар да кездейсоқ пайда болған жоқ. Бір кездері күнделікті қолданыста жүрген мұндай сөздер бүгінде сирек айтылады. Қазіргі жастардың көбі боршын сөзінің мағынасын біле бермеуі мүмкін. Алайда көнерген сөз-дер – өткен заманның үнсіз куәгерлері. Олар халқымыздың тұрмысын, дүниетанымын және табиғатпен етене байланысын танытады.
Уақыт өзгеріп, технология дамығанымен осындай көне атаулар ұлттың тарихи жадын сақтауға қызмет етеді. Сондықтан боршын сияқты сөздердің мағынасын жаңғыртып, оларды кейінгі ұрпаққа таныстыру – ұлттық құндылықтарды дәріптеудің маңызды бір жолы.
Камила НАСИРИДДИНҚЫЗЫ
