Әлемде жасанды интеллект технологияларын қолданатын жасөспірімдер саны қарқынды артып келеді, осы ретте интернеттегі балалар қауіпсіздігі мен цифрлық сауаттылық мәселесі басты назарға шықты, – деп хабарлайды 7-su.kz ақпараттық порталы.
Бұған БҰҰ Балалар қорының (ЮНИСЕФ) жаңа зерттеу нәтижелері дәлел. Ұйымның мәліметінше, әлемнің 10 елінде кемінде 20 млн бала жасанды интеллект (AI) құралдарын күнделікті өмірде белсенді қолданады. Ең қызықтысы, кіші буын өкілдері заманауи технологияларды ересектерге қарағанда 3 есе жылдам меңгереді екен.
Зерттеу деректеріне сүйенсек, 13 млн жуық оқушы нейрожелілерді оқу барысында және үй тапсырмасын орындау үшін пайдаланады. Ал 2 млн астамы өздерін мазалаған жеке мәселелері мен психологиялық сұрақтары бойынша кеңес алу үшін цифрлық жүйелерге жүгінетінін айтқан.
Алайда технологияның даму қарқыны оны құқықтық реттеу шараларынан көш ілгері озып кетті. Осы себепті ЮНИСЕФ мамандары дабыл қағып отыр. Мамандардың бағалауынша, жаңа технологиялардың балалардың когнитивтік дамуына, эмоциялық жағдайына және цифрлық тәуелділіктің қалыптасуына ұзақ мерзімді әсері әлі толық зерттелмеген.
Сауалнамаға қатысқан жеткіншектердің 30-35 пайызы алаяқтық, жалған ақпарат тарату және алдау мақсатында нейрожелілердің қолданылуы мүмкін екендігіне алаңдаушылық білдірген. Сонымен қатар, респонденттердің төрттен бірі өздерінің жеке фотолары мен бейнематериалдары қолдан жасалған жалған контентке (дипфэйк) айналып кетуінен қорқады.
Сындарлы журналистика принциптеріне сүйене отырып, бұл мәселенің оң шешімдерін де қарастыру қажет. Көптеген технологиялық жүйелер балаларға арналған арнайы қорғаныс тетіктерінсіз іске қосылады. Сондықтан ЮНИСЕФ халықаралық ұйымдарды, үкіметтер мен ірі технологиялық компанияларды бірлесіп жұмыс істеуге шақырады. Бала құқықтары мен қауіпсіздігін қорғау жаңа ережелердің басты бағыты болуы тиіс.
Қазіргі таңда БҰҰ аясында жасанды интеллектіні басқару жөніндегі алғашқы жаһандық диалог басталды. Бүгін қабылданатын халықаралық шешімдер балалардың қауіпсіздігіне, жеке өмірінің қорғалуына және цифрлық ортадағы мүмкіндіктеріне алдағы ондаған жыл бойы оң ықпал етпек.
Отбасылық деңгейде де баланың технологиямен жұмысын бақылау, оларға медиасауаттылық негіздерін түсіндіру маңызды қадам саналады. Технологияны толық шектеу мүмкін емес, алайда оны қауіпсіз әрі тиімді бағытта пайдалануды үйрету маңызды.
