Буллинг мәселесі тек біздің елде ғана емес, жер жаһанның барлық мемлекетін алаңдатып отырған күрделі құбылыс. Онымен бетпе бет кездескен мектеп оқушылары, студенттер, тіпті, ересек адамдар болсын психологиялық соққы алады. Сондықтан осындай олқылыққа тосқауыл қою – бүгінгі күннің басты талабы.
Тақырыпты тарқатпай тұрып, көбімізге жат түсінік буллинг жайлы тереңірек тоқталайын. Ол қарапайым ғана кемсіту, қорлау, мазақ ету, психологиялық қысым жасаумен басталып, физикалық зорлық көрсетуге дейін жетеді. Осыдан-ақ бұл құбылыстың сипатын, алып келер зардабын елестете беріңіз. Егер оның алдын қазір алмасақ, кейін кеш болуы мүмкін. Сол себепті онымен күресу сіз бен біз үшін өте маңызды.
Мамандардың пайымдауынша буллингтің кең таралған 4 түрі бар. Біріншісі — физикалық буллинг (біреуді ұру, итеру, мүлкін бүлдіру). Екіншісі — вербалды буллинг (адамды қорлау, кемсіту, мазақ ету). Үшіншісі — кибербуллинг (әлеуметтік желілерде немесе интернетте қорқыту, намысқа тию). Ал, соңғысы — әлеуметтік буллин (адамның беделіне нұқсан келтіру, оны қоғамнан шеттету). Қай түріне көз жүгірсеңіз де қоғам қауіпсіздігіне үлкен қатер төндіреді.
Онымен күресуді мемлекеттік деңгейде қолға алу қажет. Әсіресе, мектеп мұғалімдері ата-аналармен бірлесіп ауқымды жобаларды іске асыру керек. Ендігі кезекте әлемдік тәжірибеде кездесетін күресу амалдарын қарастырайын. Ең алдымен қоғамдық сана қалыптастыруға тиіспіз. Ол үшін буллинг туралы қай отрада болмасын ашық айтып, оның зиянын терең түсіндіру керек. Әсіресе, мектеп қабырғасында, жұмыс орындарында арнайы тренингтер өткізген өте тиімді. Келесі кезекте жат әдеттің құрбандарына қолдау көрсету маңызды. Буллингке ұшыраған адамдарды моральдық, материалдық тұрғыдан қолдап, оларды жалғыз қалдырмауға күш салған жөн. Осы үрдістерден кейін құқықтық шаралар қолдану қажет.
Айналып келгенде буллинг заңбұзушылық, өзгенің құқын аяққа таптау ретінде қарастырылуы тиіс. Егер жағдай ушығатын болса, тез арада құқық қорғау органдарына жүгінген абзал. Зардап шеккен жандарға психологиялық көмек көрсету де өте маңызды. Бұл тұрғыда арнайы мамандардың көмегі ауадай қажет. Оларға білім, білігі жоғары психологтар көмектесіп, осыған дейін алған моральдық жарақатын емдеуі керек. Жанама бақылау шараларын да тез арада қолға алған жөн. Ол үшін мұғалімдер, ата-аналар және жұмыс берушілер жағдайды бақылап, буллингтің алдын алу шараларын қабылдауы шарт.
А. Мамырбаева,
№17 мектептің психологы
Талдықорған қаласы
Фото: hss.center
