Қазақстан Республикасының Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігінің деректері бойынша, 2025 жылғы 1 қазандағы жағдай бойынша мемлекеттік еңбек инспекторлары республика көлемінде жүргізген тексерулер нәтижесінде еңбек заңнамасының сақталуында елеулі бұзушылықтар анықталды.
Атап айтқанда, еліміздің 391 кәсіпорнында 9,3 мыңнан астам жұмыскерге жалпы сомасы 2,2 миллиард теңгеден асатын жалақы бойынша берешек бар екені белгілі болды. Бұл дерек еңбек саласындағы жүйелі бақылаудың және мониторингтің қаншалықты өзекті екенін көрсетеді. Сонымен қатар түрлі ұйымдарда жүргізілген тексерулер барысында еңбек құқығының 5,5 мыңнан астам бұзушылық фактісі тіркелді.
Еңбек инспекторлары анықталған бұзушылықтар бойынша кәсіпорын басшыларына орындауға міндетті 2 932 ұйғарым берді және 370,9 миллион теңгеден астам әкімшілік айыппұл салды. Министрлік белгілеген қатаң шаралар мен жалақы берешектерін өтеудің нақты мерзімдері мен кестелерінің нәтижесінде 8,9 мың жұмыскердің еңбек құқықтары қорғалды. Бұл азаматтарға 1,8 миллиард теңге көлемінде жалақы қарызы төленді.
Министрлік мәліметінше, еңбек заңнамасының сақталуын қамтамасыз ету және қызметкерлердің құқықтарын қорғау мәселелері ерекше бақылауда. Мемлекеттік еңбек инспекторлары ағымдағы жылдың 9 айында барлығы 4 572 тексеру жүргізген. Тексерулердің нәтижесінде 5 523 түрлі заң бұзушылық тіркелді. Оның ішінде еңбек қатынастары саласында – 4 590, еңбек қауіпсіздігі мен еңбекті қорғау саласында – 909, ал халықты жұмыспен қамту саласында – 24 бұзушылық фактісі анықталды. Қабылданған шаралардың нәтижесінде жалпы 34 мың жұмыскердің еңбек құқықтары қалпына келтірілді.
Сарапшылардың пікірінше, мұндай нәтижелер Қазақстандағы еңбек заңнамасының орындалуын бақылау жүйесінің күшейгенін және мемлекеттік органдардың профилактикалық шараларға басымдық беріп отырғанын айғақтайды. Еңбек инспекторлары тек тексеру жүргізіп қана қоймай, жұмыс берушілерге түсіндіру жұмыстарын ұйымдастыру арқылы еңбек қатынастарында заң бұзушылықтардың алдын алуға тырысуда.
2025 жылғы 1 қаңтардан бастап Қазақстанда ең төменгі жалақы мөлшері 85 000 теңге болып бекітілген. Ұлттық статистика бюросының деректеріне сәйкес, 2025 жылғы екінші тоқсанда ел бойынша орташа айлық жалақы 448 620 теңгені құрап, өткен жылмен салыстырғанда 11,3 пайызға өскен. Дегенмен кейбір өңірлерде және жекелеген кәсіпорындарда еңбекақы бойынша берешектер әлі де бар, бұл бағытта бақылау жалғасуда.
Биылғы жылдың басында да осындай фактілер тіркелген болатын. Мәселен, наурыз айында 19 кәсіпорын 1,2 мыңнан астам жұмыскерге 328,9 миллион теңге жалақы қарыз екені хабарланған еді. Осыған байланысты министрлік еңбек заңнамасын бұзған жұмыс берушілерге қатаң шаралар қолдану қажеттігін атап өткен.
Қазіргі уақытта еңбек саласындағы негізгі басымдық – жұмысшылардың құқықтарын қорғау, жалақының уақытылы төленуін қамтамасыз ету және еңбек қауіпсіздігін күшейту болып табылады. Министрлік еңбек инспекцияларының жұмысын күшейтіп, жаңа цифрлық мониторинг жүйесін енгізу арқылы кәсіпорындардағы заң бұзушылықтарды ерте кезеңде анықтауды көздеп отыр.
Сарапшылардың айтуынша, мұндай бақылау шаралары тек жазалау мақсатында емес, жұмыс берушілер мен жұмыскерлер арасындағы әділ әрі тұрақты еңбек қатынастарын қалыптастыру үшін қажет. Еңбек заңнамасын сақтау – экономиканың тұрақтылығы мен қоғамдағы әлеуметтік әділдіктің басты кепілі.
«Жетісу-Ақпарат»
