Қазір әлемде шамамен 200 мемлекет бар десекондағы діннің саны 10 мыңға жуық. Қоғамда діннің әлеуметтік мәні мәдениетке, адамгершілікке, адамдардың мінез құлқына әсер береді. Әлемде көптеген архитектура, әдебиеттер, мәдени құндылықтар дінмен байланысты. Жастардың тәлім тәрбиесіне рухани құндылықтардың қалыптасуына да, қиын шақтарда адам баласына психологиялық көмек беретін де – діни ұстаным.
Тарихқа көз жүгіртсек, дін адам дүниетанымының тереңдеуінде, адамзаттың қалыптасуында үлкен рөл ойнаған. Ерте уақыттан бастап адамдар өмірдің мәнін түсінуге талпынған. Осы бағытта дін адам санасында туындаған сұрақтарға жауап берген. Қазіргі заманда да мәдениет, күнделікті қоғам өмірі, әлеуметтік институттар мен отбасы ішінде діннің алатын орны бар.
Отбасы мүшелеріне діни құндылықтар әсер беруі арқасында ата-ананың рөлі, әйелдің орны, бала тәрбиесі, жаман қасиеттерден арылу секілді көптеген мәселе оң шешімін тапқан. Дін моральдік принциптер арқасында жаман іс-әрекеттен құтылуға жол ашты. Адам санасында туындаған теріс ойлармен күресуге, бойларында жаман қылықтарынан құтылуға өз септігін тигізді. Кейбір отбасылар діни құндылықтар арқасында лудоманиядан, нашақорлықтан, девиантты мінез-құлықтан өзін тәрбиелей білді.
Адамдар осы бағытта басқа қоғамдағы топ мүшелерімен қосылып діни мерекелерді бірге қарсы ала бастады. Бұл сол бағытта бір-біріне деген бауырмашылық сезім мен сенімді күшейтті. Қасиетті мекендерге қосылып барудан туризм саласы дамыды. Әлемде осы бағытта туризм саласында көптеген фирма жұмыс істеп, бірқанша қызметкер еңбек етуде. Туристер шет елге шығу барысында сол мемлекеттің дінінен бөлек, салт-дәстүрлерімен, тілімен, менталитетімен таныса бастады. Шет мемлекеттерде діни бағытта терең білім алу мақсатында көптеген студент жоғары білім алуда. Қазіргі таңда қазақ жастары елдің жарқын болашағы мен тыныштығы үшін шет мемлекеттерде діни білім алуда. Еліміздің өзінде дінтану, исламтану, теология салаларында маман дайындайтын медреселер мен жоғары оқу орындары бар екенін білеміз. Алматы қаласындағы Нұр-Мүбарак университетінде болашақта дін саласында қызмет ететін көптеген студент тәрбиеленіп жатқаны баршамызға белгілі.
Қоғамда дін игерген жастар отбасы құндылықтарын бойында сіңіріп өсіп келеді. Қайырылымдылық саласында қызмет ететін көптеген қордың бар екенін де білеміз. Осы қорлардың тиянақты қызметі арқылы көптеген отбасы мүшелері үйлі, арнайы бизнес саласында қалыптастырушы, бойындағы дертіне емделуге қаржылық көмек алып отырғандарды да көреміз. Бұл атқарылып жатқан жұмыстар гуманитарлық құндылықтарды дәріптейді.
Дін адамға өмірдегі қиындықтарды шешуде де психологиялық тұрғыдан көмек көрсетті. Материалдық өмірдің артынан жүгіріп көп жағдайда рухани тұрғыдан құлдыраған сәтте діни сенім елжіреген жүректерде үміт отын оятты. Өмірге деген құлшынысты арттырып, кейбір топтарға өмірлік мәнін берді.
Әлемдік діндер тарихына назар аударсақ белігілі бір діни сенімді миллиондаған адамның ұстанатынын көреміз. Діни сенім бұл жаратылыстан тыс (құдай, жоғары күштер, рухтар әлемі) бар екендігіне сенім ұялатады. Кейбір жағдайда ғылыми дәлелдерсіз, жеке сенімділік ретінде де қабылданды. Бұл әр адамды жоғары ақиқат пен шындықпен байланыстыратын дүниетаным негізі. Діни сенімнің негізгі сипаттамаларын айтсақ, оның бірі – табиғаттан тыс объективтілік: адам Құдайды жай тұжырымдама ретінде емес, шын мәнінде бар екеніне толық сенеді. Субъективтілік сенімділік: ақиқатты «қалай болса солай» қабылдау, көбінесе жеке рухани немесе мистикалық тәжірбиеге негізделген. Ғылымнан айырмашылығы: сенім қисынды дәлелдемелерді талап етпейді. Негізгі қоғамдағы функциялары: өмірге мән мағына береді. Қоғамдағы әлеуметтік топтарды ұлтына, жынысына, материалдық жағдайларына байланысты бөлмей біріктіреді. Сенім түрлері екіге бөлінеді: тұрмыстық, соқыр сенім және саналы сенім. Негізгі сенім түрлеріне монотеистік (бір Құдай – христиандық, ислам, иудаизм), политеизм (көпсіну – индуизм) және теистік емес жүйелер (буддизм) жатқызамыз.
Заман талабына сәйкес жастар арасында діни сауаттылық мәселесі қазіргі уақытта өз орнын табуда. Көптеген жасымыз арнайы дін басқармаларынан, Қазақстан Мұсылман Діни Басқармасынан және Дін проблемаларын зерттеу орталықтарынан мамандардың қызметін пайдаланып, санасында жүрген сұрақтарына жауап алуда. Мұнда арнайы білімі бар мамандар қызмет атқаруда. Кез келген санада жүрген сұрақтарға жауап беріп, қажетті жағдайда бағыт бағдар көрсетеді.
Еркебұлан Немелбаев,
дінтану ғылымдары магистрі, заңгер
