Бүгін жарияланған Қазақстан өңірлерінің экономикалық көрсеткіштері туралы материал оқырман арасында талқыға түсті. Жан басына шаққандағы жалпы өңірлік өнім (ЖӨӨ) бойынша Жетісу облысының соңғы орындардың бірінде болуы көпшіліктің көкейінде «Неліктен?» деген сұрақ тудырды. 7-su.kz редакциясы оның басты себептерін саралап көрді.
Жан басына шаққандағы ЖӨӨ көрсеткіші ең жоғары аймақтар – Атырау (16,2 млн теңге) немесе Ұлытау облыстары. Бұл өңірлерде мұнай, газ және түсті металдар өндіріледі. Әлемдік нарықта шикізаттың құны өте жоғары, сондықтан аз ғана жұмыс күшімен үлкен пайда табуға болады.
Ал Жетісу болса, негізінен аграрлы-индустриялық аймақ. Ауыл шаруашылығында еңбек өнімділігі мұнай саласына қарағанда төмен. Мысалы, бір тонна мұнайдың құны мен бір тонна бидайдың немесе қант қызылшасының құнын салыстыру мүмкін емес. Сондықтан, ауыл шаруашылығы басым өңірлер статистикалық тұрғыдан әрқашан «кедейлеу» көрінеді.
ЖӨӨ көрсеткіші өңірде өндірілген барлық тауар мен қызметтің сомасын халық санына бөлу арқылы есептеледі. Ал, Жетісу демографиялық өсімі жоғары, балалар мен жастар көп қоныстанған аймақ.
Өңірлердегі халық саны: Салыстырмалы кесте
(2025 жылдың қорытындысы бойынша шамаланған деректер)
| Өңір атауы | Халық саны (мың адам) | Экономикалық бағыты |
| Жетісу облысы | ~698,9 | Ауыл шаруашылығы, логистика |
| Атырау облысы | ~715,0 | Мұнай мен газ |
| Маңғыстау облысы | ~780,0 | Мұнай, порт |
| Ұлытау облысы | ~221,0 | Түсті металлургия |
| Батыс Қазақстан | ~690,0 | Газ, конденсат |
Экономикалық белсенді емес халықтың (балалар, оқушылар, зейнеткерлер) үлесі көп болған сайын, жан басына шаққандағы көрсеткіш төмендей береді. Мұнайлы аймақтарда халық саны Жетісумен салыстырғанда аз, бірақ өндіріс көлемі үлкен. Ал біздің өңірде халық көп, бірақ ірі өнеркәсіп орындары әлі де жеткіліксіз.
Статистиканы төмендететін тағы бір себеп – біздің өңірдің әлі де шикізаттық бағытта қалып қоюы. Біз тек сүт, ет немесе егін егіп қана қоймай, оны терең өңдеп, дайын өнім (мысалы, жоғары технологиялық ірімшіктер, консервілер, киім-кешек) шығаруымыз керек. Өнім неғұрлым терең өңделсе, оның ЖӨӨ-ге қосатын үлесі соғұрлым жоғары болады.
Жетісудың көрсеткіші – оның даму мүмкіндігі. Өңірде «Қорғас – Шығыс қақпасы» еркін экономикалық аймағының әлеуетін толық пайдалану, логистикалық хабтарды іске қосу және агроөнеркәсіптік кешенді цифрландыру арқылы бұл алшақтықты қысқартуға болады.
Облыс экономикасына тартылып жатқан инвестициялар жақын 3-5 жылда статистикалық көрсеткіштерді оңалтуға тиіс. Оған дейін Жетісу «бай» өңірлердің қатарына кіру үшін санға емес сапаға жұмыс істейтінін байыптау қиын емес.
Тағы оқыңыз: Қазақстан өңірлеріндегі теңсіздік: Жетісу неге кедей аймақтар тізімінде?
ЖИ арқылы өңделді
