Техника ұшқан құстай дамыған қазіргі қоғамда экономиканың да өз даму заңдылықтары, өз бағыттары бар. Ал басты қозғаушы күштерінің бірі деп креативті индустрияны айтуға болады
Бұл ұғым қазір ешкімге жат та таңсық емес. Әсіресе соңғы жылдары әлемнің көптеген елдерінде, соның ішінде дамушы және дамыған елдерде қарқынды түрде қолданысқа енгізіліп, өнер, мәдениет, ғылым мен технологияның қақпасы ретінде маңызды рөл атқарып келеді.
Креативті индустриялар шығармашылық әлеуетті бизнеске айналдырудың жаңа үлгісін көрсетеді, мұнда тек қана өнер емес, сондай-ақ инновациялық технологиялар, ақпараттық жүйелер мен заманауи коммуникация құралдары маңызды орын алады.
Әрине, креативті индустриялар экономиканы дамытудың басты механизмдерінің бірі болып отыр. Олар өнер мен мәдениет салаларын, ақпараттық және коммуникациялық технологияларды, дизайнды, білімді, медиа мен маркетингті біріктіріп, жаңа жұмыс орындарын құрып, жалпы ішкі өнімді (ЖІӨ) арттырады. Бұл индустриялардың басты ерекшелігі — олар тек шығармашылық емес, сонымен қатар экономикалық құндылықтарды да қалыптастырады. Осылайша, креативті индустрия — шығармашылық пен бизнестің үйлесімі.
Креативті индустриялар немесе шығармашылық экономика термині алғаш рет 1990 жылдары Ұлыбританияда қолданылған болатын. Бұл ұғым өнер мен мәдениеттің экономикалық тұрғыдан маңызды сала ретінде қаралуын білдіреді. Креативті индустриялар шығармашылық идеяларды, инновацияларды және мәдени құндылықтарды коммерциялық өнімдерге айналдыратын салаларды қамтиды.
Бұл салаға мынадай негізгі бағыттар кіреді:
- Медиа және ақпараттық технологиялар: Интернет-жарнама, әлеуметтік желілер, цифрлық контент, видео ойындар, бағдарламалау және мобильді қосымшалар.
- Өнер және мәдениет: Кино өнері, театр, музыка, бейнелеу өнері, көркем әдебиет.
- Дизайн: Графикалық дизайн, өнеркәсіптік дизайн, сән дизайны, интерьер дизайны.
- Маркетинг және жарнама: Бренд құру, жарнама, PR, контент өндірісі.
Бұл индустриялар өзара тығыз байланысты және жаңа өнімдер мен қызметтердің түрлерін, сондай-ақ жаңа жұмыс орындарын жасау арқылы экономиканы дамытуға ықпал етеді.
Осы ретте креативті индустриялар мен экономиканың байланысы туралы да айта кетуге тиіспіз. Креативті индустриялар әлемдік экономиканың маңызды бөлігіне айналып отыр. Олар тек өнер мен мәдениетке ғана қатысты емес, сонымен қатар өнімдер мен қызметтердің қарқынды дамуын қамтамасыз етеді. Креативті салалар экономикаға тікелей және жанама әсер етеді, сондай-ақ еңбек нарығында жаңа жұмыс орындарын ашады.
Креативті индустриялар ұсынатын қызметтер мен өнімдер жоғары қосылған құнды қамтамасыз етеді. Мысалы, кино мен музыка индустриясы тек шығармашылықты емес, сонымен қатар жарнама, маркетинг, құқықтық қызметтер мен тарату секторы арқылы қосымша құнды қалыптастырады. Бұл индустрияларда жұмыс істейтіндер тек шығармашылық емес, коммерциялық және ұйымдастырушылық дағдыларға да ие.
Аталған индустрия тәсілінде келесі бір мүмкіндік ретінде жаңа жұмыс орындарын құру мәселесін де айтпай өте алмаймыз. Айталық, деректер бойынша креативті индустриялар әлем бойынша миллиондаған жұмыс орнын қамтамасыз ететіні айтылады. Бұл салада шығармашылық мамандықтар ғана емес, сонымен қатар техникалық және басқару қызметтері де маңызды орын алады. Кино өндірісінде актерлер, режиссерлер, сценаристермен қатар монтажерлер, дыбыс режиссерлері, график дизайнерлер және маркетологтар да жұмыс істейді.
Тағы бір мәселе ретінде оның әлеуметтік және мәдени әсерін айтуымыз тиіс. Креативті индустриялардың әсері тек экономикалық тұрғыдан ғана емес, сонымен қатар мәдениет пен қоғамға да өте үлкен. Олар жаңа идеялар мен трендтерді қалыптастырады, әлеуметтік мәселелер мен құндылықтарды қозғайды. Осы индустриялардың өнімдері әлеуметтік ортаға әсер етіп, қоғамдық пікір мен мәдени трендтерді қалыптастырады.
Креативті индустриялар мен технологиялардың байланысы жайлы да көп дүние айтуға болады. Заманауи ақпараттық технологиялар креативті индустриялардың дамуына ықпал етіп қана қоймай, оны жаңа деңгейге көтерді. Ақпараттық технологиялар, интернет және цифрлық медиа құралдары шығармашылық саланың өсуіне жол ашты. Бұл салада жаңа түрдегі инновациялық өнімдер мен қызметтер пайда болуда.
Қазір біздің заманымызда цифрлық революция болып жатқаны рас.
Соның дәлелі, цифрлық технологиялар контентті жасау мен тарату тәсілдерін түбегейлі өзгертті десек артық айтқанымыз емес. Бүгінде музыканы жазу, фильмдер мен телешоуларды түсіру, бейнелеу өнерін жасау – бәрі сандық форматта жүзеге асырылады. Интернет арқылы шығармалар тек жергілікті деңгейде емес, ғаламдық масштабта таралады. Бұл креативті индустриялардың шекарасын кеңейтіп, әркімнің шығармашылық әлеуетін жүзеге асыруға мүмкіндік береді.
Виртуалды шындық (VR) және қосымша шындық (AR) технологиялары қазіргі кезде ойын индустриясы мен кино өндірісінде кеңінен қолданылуда. Ойыншылар мен көрермендер фильмдерде немесе ойындарда толықтай интерактивті түрде қатыса алады. Бұл технологиялар, әсіресе киноиндустрияда, көрермендерге жаңа тәжірибелер ұсынады және шығармашылықтың шекараларын кеңейтеді.
3D баспа технологиялары өнеркәсіптік дизайн мен бейнелеу өнерінде революциялық өзгерістер енгізді. Бұл технология прототиптер жасау, өндіріс құралдарын шығару, өнер шығармаларын цифрландыру және тіпті сән индустриясында жаңа дизайн әдістерін енгізу үшін қолданылады.
Креативті индустриялар тек экономикалық емес, әлеуметтік өзгерістерге де ықпал етеді. Олар қоғамның мәдени дамуында маңызды рөл атқарады және әлеуметтік мәселелерді көтеруге мүмкіндік береді. Креативті өнімдер, әсіресе өнер мен мәдениет саласындағы шығармалар, адамдарды біріктіріп, қоғамдық пікір мен құндылықтарды қалыптастыруға әсер етеді.
Креативті индустриялар мәдениеттің көптүрлілігін көрсетуге мүмкіндік береді. Өнер, музыка және кино арқылы әлемдегі түрлі мәдениеттердің арасындағы шекаралар жойылып, әртүрлі халықтар арасындағы өзара түсіністік артады.
Креативті индустриялар әлеуметтік проблемаларды ашық түрде көрсетіп, оларды шешуге ықпал етеді. Мысалы, кейбір кинофильмдер, театр қойылымдары немесе музыкалық туындылар адамдардың өміріндегі қиындықтарды көрсетіп, қоғамды ойлануға мәжбүр етеді. Бұл мәдени жобалар өз кезегінде әлеуметтік өзгерістерге ықпал етуі мүмкін.
Креативті индустриялар қазіргі заманғы экономиканың ең маңызды бөліктерінің бірі болып табылады. Олар өнер мен мәдениет салаларының кеңеюіне ғана емес, сонымен қатар жаңа технологиялар мен шығармашылық шешімдердің дамуына ықпал етеді. Креативті индустриялар тек экономикалық тұрғыдан емес, әлеуметтік және мәдени өзгерістерге де себеп болады. Олар жаңа жұмыс орындарын ашып, қоғамдағы әртүрлі мәселелерді көтеріп, мәдениеттің дамуына оң ықпал етеді.
Қазіргі таңда креативті индустриялар инновациялар мен шығармашылықтың негізгі көзі ретінде әлемдік экономикада үлкен рөл атқаруда. Бұл сала тек қана шығармашылыққа емес, сонымен қатар экономикалық, әлеуметтік және мәдени прогреске ықпал ететін маңызды күшке айналып отыр.
М. Мейрамхан
Коллаж: Зәуреш СМАҒҰЛ
