Несие құнының мәселесі инвестиция жоспарлап отырған кәсіпкерлер үшін де, тұрғын үй сатып алу немесе ағымдағы шығындарды қаржыландыру мүмкіндігін қарастырып жүрген халық үшін де аса маңызды мәселелердің бірі болып табылады, деп хабарлайды Zakon.kz.
Қазақстандағы несиелеу нарығына жүргізілген талдау, Ұлттық Банктің деректері бойынша, соңғы 12 айда пайыздық мөлшерлемелер динамикасында нақты үрдістерді көрсетеді. Бұл үрдістер өз кезегінде түпкілікті тұтынушы үшін ақша «құнына» тікелей әсер етеді.
Теңгелік несиелердің құны өсуде
Нарықтағы ең айқын өзгерістердің бірі – ұлттық валютада берілетін несиелердің қымбаттауы болды. Бұл үрдіс заңды тұлғаларға да, азаматтарға да әсер етті.
Заңды тұлғалар үшін теңгемен берілетін несиелер бойынша орташа мөлшерлеме 2024 жылдың қараша айында 17,4%-дан 2025 жылдың сәуіріне қарай 19,0%-ға дейін өсті. Өсу барлық несие мерзімдері бойынша байқалды, бұл несиелеу шарттарының жалпы қатаңдау үрдісін көрсетеді.
Жеке тұлғалар үшін жағдай одан да қиын: теңгелік несиелер бойынша орташа мөлшерлеме 2024 жылдың қарашасындағы 18,6%-дан 2025 жылдың наурызында 21,4%-ға дейін көтерілді. Бұл азаматтардың жаңа қарыздары бойынша ай сайынғы төлемдеріне тікелей әсер етеді.
Қандай несиелер ең жоғары пайызда?
Дәстүрлі түрде ең жоғары пайыздық мөлшерлемелер қысқа мерзімді тұтынушылық несиелерде тіркеледі. 2025 жылдың наурыз айының деректері бойынша 1 айға дейінгі займдардың орташа ставкасы жылдық 35,3%-ды құрады. 3 айдан 1 жылға дейінгі және 1 жылдан 5 жылға дейінгі несиелер де қымбаттап, наурыз айында олардың мөлшерлемесі сәйкесінше 21,9% және 25,1% болды.
Қайда ставкалар төмен?
Теңгемен алынатын несиелердің жалпы өсімі аясында салыстырмалы түрде қолжетімді болып қалған ұзақ мерзімді займдар болып табылады. Халық үшін 2025 жылдың наурыз айындағы ең төменгі орташа ставка 5 жылдан асқан несиелер бойынша тіркелді – жылдық 15,9%. Бұл көрсеткіш айтарлықтай дәрежеде ипотекалық несиелеу шарттарымен анықталады, себебі олар ұзақ мерзімді және жылжымайтын мүлікпен қамтамасыз етілген.
Валюта бойынша несиелер: арзан, бірақ қауіпті
Теңгелік несиелермен салыстырғанда, шетелдік валютадағы несиелердің ставкалары төмендеді. Заңды тұлғалар үшін ол 7,4%-дан 6,5%-ға, ал жеке тұлғалар үшін 5,3%-дан 4,8%-ға дейін азайды. Теориялық тұрғыдан, бұл валюта несиелерін арзан етеді, бірақ шын мәнінде олардың жалпы несиелік портфельдегі үлесі минималды.
Азаматтар қалай әрекет етуі керек?
Қызықты жайт, теңгемен берілетін несиелердің қымбаттауына қарамастан, экономикадағы жалпы несие көлемі ұлғайып келеді. Қаржылық сарапшы Арсен Темірбаевтың айтуынша, бір жыл ішінде несиелік портфель 29,1 трлн теңгеден 34,4 трлн теңгеге өсті.
«Бұл қарыз қаражатына деген сұраныстың әлі де жоғары екенін көрсетеді және ол әзірге несиенің қымбаттау факторынан басым түсіп отыр.»Арсен Темірбаев
Дегенмен, маман бірнеше факторды ескеруге кеңес береді. Мәселен, болашақ қарыз алушылар бір нәрсені түсінуі керек: бірдей қарыз сомасына ай сайынғы төлем өткен жылмен салыстырғанда жоғары болады. Бұл несиені рәсімдемес бұрын өз қаржылық мүмкіндіктерін мұқият есептеуді талап етеді.
«Қаржылық тәртіпті қатаң сақтау өте маңызды. Әсіресе қысқа мерзімді тұтынушылық несиелердің жоғары пайыздық мөлшерлемелерін ескере отырып, несиелеу шарттарын мұқият зерттеңіз. Төлем қабілеттілігіңізді мүмкіндігінше сақтықпен бағалаңыз және шамадан тыс қарыз жүктемесін жинауға жол бермеңіз.»Арсен Темірбаев
Ал бизнес өкілдеріне сарапшы инвестициялық жоспарлау кезінде қаржыландыру құнының артқанын ескеруге және капитал тартудың балама көздерін қарастыруға кеңес береді.
Фото: okg.kz
