Адамның өмірдегі қазығы әртүрлі болады. Біреуді туған жері ұстап тұрады, енді бірінің көңілін өнер тербейді. Бірі ғылымнан өз жолын тапса, енді бірі маңдай термен атқарған еңбегінен өмірінің мәнін көреді. Алакөл ауданы, Сапақ ауылындағы Гүлжазира Қанағатованың қазығы табиғатпен біте қайнасқан тіршілікке қағылған.
Оның өмірін араның ызыңынсыз елестету қиын. Өйткені он жеті жыл бұрын басталған омарташылық бүгінде отбасының кәсібіне, күнделікті тіршілігіне, тіпті өмір салтына айналған.
«Бал арасымен айналысу үшін оны жақсы көру керек», – дейді Гүлжазира Сұлтанқызы. Осы бір қарапайым сөздің астарында көп мағына бар. Өйткені ара ұстау тек бал жинап, өнім алумен бітпейді. Оның өзіне тән тәртібі, табиғатқа тәуелді ырғағы, тынымсыз еңбегі бар. Араның тіршілігін түсінбеген адам омарташы болып ұзақ тұрақтай алмайды. Ал оны жүрекпен қабылдаған жан табиғаттың өз заңдылығына бейімделеді.
Гүлжазира да осы жолды таңдады. Жолдасы екеуі он жеті жылдан бері омарта шаруашылығын қатар алып келеді. Қазір олардың 50 омартасы бар. Бұл бір күнде қалыптасқан кәсіп емес. Жыл сайынғы тәжірибе, ізденіс, табиғаттың мінезін тану арқылы орныққан тіршілік.
– Біз мұны отбасылық кәсібіміз деп есептейміз. Жолдасым Ерғазы Жолжақсыұлы екеуміз бірге айналысамыз. Ең бастысы, табиғи таза өнім алуға тырысамыз. Балға ешқандай қоспа қоспаймыз, – дейді ол.
Табиғи өнімге деген сұраныстың артуы да олардың еңбегін еселей түскен. Қазір Сапақ ауылында бал арасын өсіретін елуге жуық отбасы бар. Бірі бірінен үйренеді, тәжірибе бөліседі, ара тұқымын талқылайды. Өйткені омарта шаруашылығының да өзіндік мектебі бар. Оны кітаптан бөлек жылдар бойғы бақылаудан үйренерің анық.
Гүлжазира карпат және карника тұқымдарымен жұмыс істейді. Кейбір араларды Ресейден алдырып, көктемде омарталарына орналастырады. Әр тұқымның өзіндік ерекшелігін тәжірибе арқылы таниды.
Ал араның тіршілігі адамды таңғалдырады. Жаз бойы гүлден гүлге қонып, тынымсыз еңбек еткен ара тамыз айынан бастап қысқа қамданады. Өз қорын жинайды. Адам қыстың қамын жазда жасаса, табиғаттың кішкентай тіршілік иесі де сол заңдылықпен өмір сүреді. Алғашқы қар түскен соң аралар арнайы қыстайтын орынға көшіріледі. Наурызға дейін оларға тиіспейді. Көктем келгенде ғана ұялар ашылып, омартаның қайтадан тіршілігі басталады.
Гүлжазира осы табиғи тәртіпті жылдар бойы бақылап келеді. Мүмкін оның кәсібіне деген сүйіспеншілігінің бір ұшы да осында жатқан шығар?!
– Адам арамен жұмыс істегенде табиғатпен байланыста болады. Ешқандай күйзеліске түспейді. Керісінше, табиғат ішінде жүріп, көңілің тынышталады, – дейді омарташы.
Табиғаттың тыныштығы адам жанын да емдейтіндей. Омарта маңында жүріп, араның тынымсыз қозғалысын бақылаған адам өз тіршілігінің де мәніне үңілетіндей көрінеді. Әр ара өз міндетін атқарады. Бірі ұяға қызмет етеді, екіншісі қор жинайды, үшіншісі тіршіліктің жалғасын қамтамасыз етеді. Бәрі бір мақсатқа жұмылған. Осыдан адам баласы да көп нәрсе үйрене алады.
Гүлжазираның айтуынша, омартаға араның емдік қасиетін іздеп келетіндер де бар. Араның шағуымен байланысты халық арасында қалыптасқан емдік тәсілдерге қызығатындар кездеседі.
– Жаз мезгілі жайлы болса, екі тоннадай бал өндіруге болады. Құрғақшылық кезінде бір тоннадан сәл асатындай өнім алатынымызды тәжірибеден көрдік. Бәрі табиғатқа байланысты, – дейді Гүлжазира.
Ол табиғатпен есептесіп өмір сүруді әлдеқашан үйренген. Бәлкім, омарташының өмірлік қазығы да осы шығар. Табиғатқа әмір жүргізуден гөрі оның заңдылығын түсіну. Өз пайдаң үшін ғана емес, өзің тіршілік етіп отырған ортаның үйлесімін сақтай отырып еңбек ету.
Бүгінде олардың балын туған-туысы мен жақындары ғана емес, алыстағы тұтынушылар да іздейді. Астана мен Алматы қалаларынан сұраныс түседі. Бір жолы Нидерландтан келген қонақтарға да өз өнімдерін ұсынған. Табиғи балдың дәмін татқан шетелдік меймандар да ризашылығын білдірген.
Сапақ ауылындағы омартаға көз жүгірткен адам сырттай қарағанда тек ара ұяларын көреді. Ал Гүлжазира үшін әр ұяның өз тарихы бар. Әр маусымның өз сынағы, әр жылдың өз сабағы бар. Он жеті жыл ішінде ол ара шаруашылығынан бөлек табиғаттың мінезін де таныды. Еңбектің қадірін де, төзімнің салмағын да сезінді. Адам кейде өмірлік жолын алыстан іздейді. Ал кейде өз қазығы туған жердің топырағында, күн сайын қайталанатын қарапайым тірліктің ішінде жатады. Гүлжазираның қазығы да сондай.
Ол үшін араның ызыңы тіршіліктің тынымсыз қозғалысын білдіреді. Балдың тәттілігі маңдай термен келген еңбектің өтеуіндей. Ал омарта табиғат пен адам арасындағы нәзік байланыстың бір көрінісіндей.
Сүйіспеншілікпен атқарылған еңбек қана адамның ғұмырына із қалдырады. Ал өз ісін жүрекпен таңдаған адамның өмірлік қазығы да берік болары анық.
Медет ЖҰМАБАЙ
