Туған жердің қадірі оның табиғатымен ғана өлшенбейді. Елді мекеннің тарихы, тұрғындарының тіршілігі, ұрпаққа қалдырған өнегесі де оның келбетін қалыптастырады. Жетісу аймағындағы Басқұншы ауылы табиғаты мен шекаралық өмірі ұштасқан осындай құтты мекен.
Қазақстан мен Қытай шекарасына жақын орналасқан Басқұншы ауылдық округінің орталығы саналатын елді мекен Жаркент қаласынан шамамен 32 шақырым солтүстік-шығысқа қарай, Қорғас өзенінің жағасында жатыр. Теңіз деңгейінен 1058 метр биіктіктегі ауылдың географиялық орны оның шекаралық өңір ретіндегі ерекшелігін айқындайды.
Тау етегіндегі ауылдың табиғаты көркем. Жасыл желегі мен алма бақтары айналасына ерекше көрік береді. Басқұншының табиғаты мен апорт алмасы туралы жазылған ақпарат жетерлік. Туған өлкенің осындай байлығы – бағалай білуді, күтіп-баптауды қажет ететін ортақ қазына. Ауылдың көркін сақтау қоршаған ортаға деген күнделікті қамқорлықтан басталады.
Басқұншының өткені туралы деректерде тарихы 1888 жылдан басталатыны туралы айтылады. Елді мекен бұрын Николаевский, сондай-ақ Баш-кунчан атауларымен белгілі болған. Кейін Басқұншы атауы орныққан. Ауыл тарихын зерттеу, көне деректерді жинақтау, үлкендердің естеліктерін сақтау келер ұрпақ үшін маңызды іс. Өйткені әрбір ауылдың шежіресі арқылы тұтас өңірдің өткені танылады.
Бұл мекеннің тыныс-тіршілігі шекара қызметімен тығыз байланысты. «Басқұншы» шекара бөлімшесінің тарихы 1934 жылдан басталады. Ол шақта бекет ретінде құрылған. 1974 жылдан шекара заставасы ретінде қызмет атқарып, кейін бөлімше болып қалыптасқан. Мұндағылардың басты міндеті – мемлекет шекарасын күзету. Ел тыныштығын қамтамасыз ететін мекеме қырағылықты, тәртіп пен жауапкершілікті талап етеді.
Шекарашылар ауылдың қоғамдық өміріне де араласады. Олар соғысқа қатысқан ауыл азаматтарына арналған ескерткішті тұрғызуға көмектесіп, әлеуметтік қолдауға мұқтаж отбасылар мен оқушыларға көмек көрсеткен. Осындай істер әскери қызметшілер мен тұрғындардың байланысын нығайтып, өзара жанашырлықтың үлгісін танытады.
Жас ұрпақты тәрбиелеуде де бұл байланыстың орны бар. Ауылдағы Крылов атындағы орта мектеп оқушылары «Шекарашының жас досы» үйірмесіне қатысады. Мұндай бастама балалардың ел қорғау қызметімен танысуына, азаматтық жауапкершілікті түсінуіне жол ашады. Отансүйгіштік алыстағы ұғымнан емес, өз ауылыңды танып, оның тарихы мен бүгінгі өміріне құрметпен қараудан басталады.
Басқұншының шекара шебінде орналасуы ауыл атауына ерекше мағына береді. Мұнда туған жерге деген сүйіспеншілік пен ел алдындағы қызмет қатар көрініс табады. Табиғатын аялау, тарихын сақтау, жас ұрпаққа өнеге беру осы мекеннің келешегіне қосылар құнды үлес. Елдің шеті саналатын ауылға көңіл бөлу – елдің ертеңіне құрметпен қарау.
Жұлдыз Мұхтарқызы,
Басқұншы ауылының кітапханашысы
Панфилов ауданы
