Биыл Қазақстан Республикасының Конституциясына – 30 жыл. Бұл – ел тәуелсіздігінің берік негізін қалаған басты құжаттың мерейтойы. Дегенмен, қазақтың конституциялық ой-санасының бастауы сонау XX ғасырдың басында, Алаш қайраткерлерінің арманынан басталғанын біріміз білсек, біріміз біле бермейміз. Солардың ішінде ерекше орын алатыны – Барлыбек Сыртанұлы.
Барлыбек Сыртанұлы – XIX ғасырдың аяғы мен XX ғасырдың басындағы қазақтың ірі мемлекет қайраткері, заңгер, ағартушы. 1911 жылы ол қазақ тарихындағы тұңғыш конституциялық жоба – «Қазақ елінің уставын»жазды. Бұл құжатта қазақ жерінің тұтастығы, ел басқару жүйесі, азаматтардың құқықтары мен бостандықтары, заң үстемдігі сияқты қазіргі заманғы демократиялық қағидаттарға жақын нормалар қамтылған еді.
Сыртанұлының уставы сол кездегі патшалық отарлық саясатқа түбегейлі қарсы тұрды. Онда «Қазақ елі – дербес мемлекет» деп анық жазылды. Бұл – отарлық заманда теңдесі жоқ саяси батылдық еді.
1995 жылы қабылданған қазіргі Қазақстан Конституциясы да егемендіктің кепілі ретінде, азаматтардың теңдігін, сөз бостандығын, заң үстемдігін бекітті. Бүгінгі таңда, 30 жылдық мерейтой аясында, біз Барлыбек Сыртанұлының сол ғасыр басында көтерген идеяларының заманауи Конституцияда көрініс тапқанын байқаймыз.
Конституция – жай ғана заңдар жинағы емес, ол – халықтың еркіндігі мен мемлекеттілігінің символы. Сондықтан Конституцияның 30 жылдығында, алғашқы конституциялық ойдың авторы, ұлт тағдырын заңмен бекітуді армандаған Барлыбек Сыртанұлының еңбегін еске алу – тарихи әділет.
Бүгінгі тәуелсіз Қазақстан – сол кездегі арман мен күрестің жемісі. Барлыбек Сыртанұлы бастаған Алаш арыстарының мұраты – әділ заң мен бостандық. Біз 30 жылдығын атап отырған Конституция – сол идеялардың жалғасы.
Толық шығарылымды YouTube арнадан тамашалаңыз
