Ұлттық банктің соңғы мәліметтеріне сәйкес, 2026 жылғы 1 қаңтардағы жағдай бойынша еліміздің сыртқы қарызы 181,8 млрд долларды немесе 87,3 трлн теңгені құрады, – деп хабарлайды 7-su.kz ақпараттық порталы.
Бір жыл ішінде берешек көлемі 17,2 млрд долларға ұлғайған. Тек соңғы үш айдың өзінде өсім 10,4 млрд долларды көрсетті. Мұндай қарқынды өзгеріске бірнеше фактор себепші. Біріншіден, төлем балансы операциялары нәтижесінде қарыз 12,8 млрд долларға артса, екіншіден, валюта бағамы мен құндық өзгерістер тағы 4,3 млрд доллар қосты.
Сыртқы борыштың құрылымына үңілсек, негізгі жүктеме жеке секторға тиесілі екенін көреміз. Нақты сандарға тоқталсақ:
- Мемлекеттік сыртқы қарыз: 18,6 млрд доллар (тоқсан ішінде 2,4 млрд долларға өскен);
- Банктер мен мемлекеттік ұйымдар: 25,2 млрд доллар;
- Жеке сектор: 138 млрд доллар;
- Мемлекет кепілдік берген қарыз: 3,3 млрд доллар.
Берешектің 88,1 пайызы ұзақ мерзімді міндеттемелер санатында. Мамандар мұны жақсы нышан деп санайды, өйткені қысқа мерзімде үлкен соманы қайтару қажеттілігі туындамайды, яғни өтімділік тәуекелдері төмен деңгейде қалады.
Сыртқы қарыз дегенде көбінесе мемлекеттің ғана берешегі деп түсіну қате. Бұл тізімге елімізде жұмыс істейтін шетелдік компаниялардың өз бас кеңселерінен алған несиелері (фирмаішілік берешек) де кіреді. Ол жалпы қарыздың үлкен бөлігін құрайды.
Сондай-ақ, Қазақстанның шетелдегі өз активтерін ескерсек, «таза сыртқы қарыз» көрсеткіші 53,2 млрд доллар деңгейінде. Бұл еліміздің қаржылық тұрақтылығын сақтауға мүмкіндігі бар екенін білдіреді.
Қазіргі таңда Үкімет пен Ұлттық банк қарызды басқарудың тиімді стратегияларын жүзеге асыруда. Негізгі басымдық қарыз қаражатын тұтынуға емес, экономиканың нақты секторын дамытуға, инфрақұрылымдық жобаларға және жаңа жұмыс орындарын ашуға бағыттауға беріліп отыр. Егер алынған қаражат өндірісті арттыруға жұмсалса, ол болашақта ел бюджетіне еселеніп қайтады.
Сыртқы қарыздың өсуі – жаһандық экономикалық процестердің бір бөлігі. Ең бастысы, бұл қаражаттың ашық әрі тиімді жұмсалуын бақылауда ұстау маңызды.
