2024 жылғы алапат су тасқынынан кейін Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев аталмыш мәселені түбегейлі шешудің тиімді тетіктерін әзірлеуді тапсырған болатын. Аталған тапсырманы орындау мақсатында Су ресурстары және ирригация министрлігі жаңа Су кодексіндегі нормаларды күшейтті. Енді заңнама деңгейінде су тасқынынан қорғау – тек төтенше жағдайға әрекет ету емес, тұрақты болжам жасау мен тәуекелдерді жүйелі басқару болып бекітілді, – деп хабарлайды 7-su.kz ақпараттық порталы.
Ескі мен жаңа: заңнамалық серпіліс
2003 жылғы ескі Су кодексінде тасқынға қарсы шаралар жалпы сипатта ғана көрсетілген еді. Онда нақты болжау және бейімделу құралдары қарастырылмаған. Ал 2025 жылғы жаңа Су кодексінде судың зиянды әсерінің алдын алу мен салдарын жою жеке баптарда нақтыланып, ұзақ мерзімді жоспарлау жүйесіне енгізілді. Құжат су қауіпсіздігін мемлекеттік саясаттың ажырамас бөлігіне айналдырды.
Цифрлық технологиялар: «Tasqyn» және «TALSIM-NG»
Заманауи технологиялар су тасқынымен күрестің басты құралына айналды. Мәліметтер бірнеше деңгейде жиналады:
-
«Қазгидромет»: Температура, топырақтың қату деңгейі мен қар көлемін өлшейді.
-
«Tasqyn» жүйесі: Жасанды интеллект пен спутниктік суреттер арқылы 135 өзенді талдайды.
-
TALSIM-NG жүйесі: Бұл – өзен бассейндерінің «цифрлық көшірмесін» жасайтын күрделі математикалық модель. БҰҰ Даму бағдарламасымен бірлесіп енгізілген аталған модель тасқын басталмай тұрып, келетін судың көлемін алдын ала есептеп шығарады.
Тәуекел аймақтарын анықтау және шекараларды белгілеу
Жаңа кодекстің 9-бабына сәйкес, су астында қалуы мүмкін аумақтардың шекаралары нақты гидрологиялық деректер негізінде белгіленеді. Есептеулер кезінде көпжылдық бақылаулардың ең жоғары көрсеткіштері мен өңірдегі бөгеттердің, каналдардың жай-күйі міндетті түрде ескеріледі. Жиналған тасқын суды тек ағызып жібермей, оны су қоймалары мен көлдерді толықтыру үшін қайта пайдалану мүмкіндігі де қарастырылған.
Жауапты органдардың міндеттері
Заң бойынша функциялар нақты бөлінген:
-
Су ресурстары министрлігі: Стратегиялық жоспарлау, су қоймаларының жұмысын реттеу және көршілес елдермен трансшекаралық өзендер бойынша деректер алмасуға жауапты.
-
Әкімдіктер: Елді мекендерде нөсер кәріздерін салу, өзен арналарын тазарту және жергілікті бөгеттердің сенімділігін бақылауды қамтамасыз етеді.
-
ТЖМ, Көлік және Цифрлық даму министрліктері: Құтқару жұмыстарынан бастап, ғарыштық мониторингке дейінгі бағыттарды үйлестіреді.
Осылайша, жаңа Су кодексі су тасқынымен күресті жаңа сапалық деңгейге көтерді. Ендігі кезекте тек заң нормаларын сақтап, технологиялардың көмегімен табиғат апаттарына алдын ала дайын болу маңызды.
ЖИ арқылы өңделді
