Цифрландыру мен жасанды интеллект ел тұрғындарының өмірін өзгертуде. Өткен жылы Жетісу облысы өзінің цифрлық экожүйесін құруға сенімді қадамдар жасады. Цифрлық сервистер, жасанды интеллект және телеком-инфрақұрылым жай құрал ғана емес, аймақты басқару мен дамытудың жаңа моделінің бір бөлігіне айналды.
Бүгінде аймақ тұрғындары мемлекеттік қызметтердің 98 пайыздан астамын электрондық форматта алады. Бұл i-Jetisu және SmartGeoHub платформалары арқылы жүзеге асырылатын мақсатты цифрландырудың нәтижесі – тұрғындарға онлайн өтініш беріп қана қоймай, сонымен қатар нақты уақыт режимінде қалалық үдерістерді бақылауға мүмкіндік беретін жүйелер.
Облыстық сандық технологиялар басқармасы мамандарының айтуынша, бұл қағаз жүзіндегі мерзімдерді қысқарту ғана емес, электрондық сервистер – бұл азамат пен билік арасындағы сенім. Өткен жылы іске қосылған ахуалдық орталық ерекше маңызға ие. Ол деректерге негізделген шешімдерді қабылдауға көмектесе отырып, нақты уақыттағы объективті талдаумен өңірді басқаруды қамтамасыз етеді. Қазір басқарушылар кептеліс пен мектептердің қайда екенін, ресурстардың қалай жұмсалып жатқанын, бір сөзбен айтқанда, нақты жағдайдың бәрін көріп отыр. Бұл енді реакция емес, алдын ала болжам мен басқару.
Интернетке қосылу бұрыннан цифрлық теңдіктің символына айналды. Аймақтағы барлық 315 мектеп желіге тұрақты қолжетімділікпен қамтамасыз етілген, бұл қала мен ауыл арасындағы сандық алшақтықты іс жүзінде жойды. Сондай-ақ, аталмыш басқарма қызметкерлері таулы елді мекендерді қосу мәселе екенін жеткізді. «Қолжетімді интернет» ұлттық жобасын іске асыру аясында 2027 жылға дейін желіге тағы 16 ауыл қосылады, 158 жаңа оптикалық талшықты желі салынады және қоғамдық Wi-Fi бар OneWeb спутниктік станциялары орнатылады.
Мамандар өңірдің қай жерінде орналасқанына қарамастан, әрбір оқушының білім мен технологияларға қолжетімділігі болуы тиіс екенін айтады. Өңір басқару мен қауіпсіздікке жасанды интеллект енгізуде. Талдықорған мен Текелі қаласында 87 зияткерлік камера орнатылды, тағы 34 аппараттық-бағдарламалық кешен (220 камера) автожолдарда жұмыс істейді, ал 30 камера Алакөл көлінің айналасын бақылайды. IRI бұған дейін не болғанын көруге ғана емес, оқыс оқиғаның қайда пайда болатынын болжауға мүмкіндік береді. Бұл проактивті қауіпсіздікке жасалған қадам.
Айтпақшы, Жетісу облысының әкімі Астанадағы республикалық баспасөзде сөз сөйлей отырып, өңірдің медицинасында екі негізгі жүйе – телерадиологияға арналған PACS (PACS) және инсультқа күдік туындаған жағдайда КТ деректерін автоматты түрде талдайтын CerebraAI енгізілгенін атап өтті. CerebraAI диагнозды қою уақытын минутқа дейін қысқартады. Ал нейрохирургияда уақыт – құтқарылған өмір. Аймақтағы тағы бір инновациясы – Face ID көмегімен балабақшаларға келушілерді тіркейтін E-Zhetisu QR жүйесі.
Талдықорған балабақшалары жетекшілерінің бірі нақты келушілер мен дұрыс қаржыландыруды көріп отырғанын айтты. Цифрлық экономиканың негізі – адамдар. Өңірде Jetisu Digital IT-Hub белсенді жұмыс істейді, онда хакатондар, курстар мен акселерациялық бағдарламалар өткізіледі. Мұнда жас мамандар бағдарламалауды, машиналық оқытуды және AI меңгереді.
Сонымен қатар, талдаушылардың болжамдары бар, Қазақстанда жасанды интеллектіні дамыту еңбек нарығындағы құрылымдық өзгерістерге әкеледі, демек халықтың сандық сауаттылығын арттыру қажет. HR саласындағы Qazaq Expert Club сарапшысы Арман Шоқпаров дағдылы мамандықтардың 35 пайызға жуығы таяу жылдары жоғалып кетуі мүмкін екенін айтты.
– IТ-мамандарға, колл-орталықтардың мамандарына, әкімшілік қызметкерлерге, қағаз жүгі бар заңгерлерге қауіп төніп тұр. Компаниялар жұмыстан босатылмайды. Бірақ, осындай жаңа позицияларды ашуды тоқтатады, – деп түсіндірді Арман Шоқпаров.
Зерттеуге сәйкес, Қазақстанның 80 ірі кәсіпорнының ішінде: 97 пайызы жасанды интеллект бойынша мамандарға деген қажеттіліктің өсуін күтуде, 85 пайызы мұндай кадрлардың тапшылығын сезінуде, 40 пайызы жасанды интеллект бойынша сапалы білім беру бағдарламаларының жетіспеушілігі туралы мәлімдеуде.
– Нарық білім беруге қарағанда тез өсуде. Бүгінде жасанды интеллект – құралдармен жұмыс істеуді үйреніп жатқандар жеңіске жетеді – ChatGPT, Gemini, DeepSeek, KazLLM. Бұл жаңа цифрлық сауаттылық, – дейді сарапшы.
Біздің Жетісудағы жергілікті билік AI-ді денсаулық сақтаудан бастап көлікті басқаруға дейінгі барлық негізгі бағыттарға ықпалдастыруға сүйенеді. 5200 бейнебақылау камерасын орнату және 800-ді бірыңғай зияткерлік жүйеге біріктіру жоспарлануда.
– Сандық технологиялар мен жасанды интеллект біз үшін – бұл тек жаңғырту ғана емес, басқарудың жаңа үлгісінің өзегі. Біз деректер мен интеллект әр адамға қызмет ететін аймақ құрып жатырмыз, – дейді маман.
Айгүл Байбосынова
