Төрткүл дүниені түгендеп, жердің асты мен үсті, қала берді аспанмен астасып Мәңгілік Елдің мәйегіне айналған «Бәйтерек» монументі бүкіләлемдік бейбітшілік пен ынтымақтастықтың символы бола білді. Еуразия жүрегінен орын теуіп, көздің жауын алар жаңа шаһарымыз Астананың даму тарихынан сыр шертер сәулет өнері әлемдік маңызға ие өмір ағашының кейпіне енді. Жапырағын жайып жер шарының саясы атанған «Бәйтерек» жыл сайын тамырын тереңге тарқатып, барлығына бірдей нәр беруде.
Қарап тұрсаңыз алып жер барша адамзат атаулының ортақ шаңырағы. Әр елді уық деп қабылдасақ, сол шаңырақтың шайқалмауы әрбір ұлысқа байланысты. Олардың береке-бірлігі мен ынтымағы айрықша маңызға ие. Солардың ішінде бейбіт Қазақстанымыз өзіндік сара да дара жолымен ерекшеленеді. Тарихы терең, мәдениеті мол, керегесі кең жұртымыздың тәуелсіздігіне енді ғана ширек ғасыр толып, жас балаша аяғына тұрса да, өз орнын ойып алды. Әйтпесе, аз уақытта дамыған 50 елдің қатарынан орын алып, мүйізі қарағайдай Бүкіләлемдік Сауда ұйымына кіруінің өзі бір төбе. Алғашқы болып, ядролық қарудан бас тартуымыздың өзі әлемдік сахнадағы беделімізді асқақтатты. Бүгінгі таңда Астанамызда небір ғаламдық маңызға ие басқосулар мен жиындар ұйымдастырылып келеді. Дәл осы қалада алғаш рет әлемдік дәстүрлі діндер съезі, Еуропадағы ынтымақтастық және қауіпсіздік жөніндегі ұйымның мерейтойлық саммиті өтуінің кәугері ретінде тағы да Бәйтеректі айтамыз. Себебі, 2003 жыл тарихта Әлемдік және дәстүрлі діндер көшбасшыларының бірінші құрылтайы ретінде қалды. Түкпір-түкпірден ат терлеткен қонақтарға арнап 17 киіз үй тігілді. Барлығы бірауыздан, бірдей дұға қылды, бүкіл әлемнің татулығы мен амандығын сұрады. Сөйтті де өздеріннің өшпес қолтаңбаларын қалдырды.
Өмір ағашы – ежелгі көшпенділердің космоногиялық ұғымын да бейнелейді. Аңызға сүйенсек: әлемдер тоғысқан жерде, әлем өзені ағып жатады. Оның жағасына көрік беріп тіршілік ағашы – бәйтерек өсіп тұрады. Тамырымен жер астын, діңімен жердің бетін, ал ұшар басы тәжімен аспанды ұстап тұрған екен. Жыл сайын сол ағаштың басына қасиетті самрұқ құс ұя салып, балапан басады. Алайда оның жұмыртқасын жылан жұтып қоя беретін болаған. Мұндай көрініс халық ауыз әдебиетінде де кездеседі. Барлығымыздың сүйікті ертегіміз Ертөстікте егжей-тегжейлі бейнеленеді осы алып ағаш. Бір қанатының өзі бір айлық жерді алып жататын самрұқ құсы осы ағашқа келіп жылына бір рет жұмыртқа басады. Балапандарынның қамымен айлап азық іздеуге кетсе, аңдыған айдаһар әсте жеп қояды оларды. Қарынның қамын әдетке айналдырып, байғұс самрұққа ұрпақ көрсетпей, жылда аузы майланып жатады. Бұл жаз бен қыстың, күн мен түннің алмасуын, қайырымдылық пен зұлымдықтың күресін білдіреді. Дәл осындай жауапты міндет жүктелген бәйтерегіміз жерді әлемдік қауіп-қатерден қорғап, тыныштық қаймағынның бұзылмауын қадағалап келеді.
Алып сәулет өнері биіктігі 105 метрді құрайтын металдан, әйнек пен бетоннан жасалған. Салмағы 1000 тоннадан асатын бес жүзге жуық қададан құралған. Бәйтеректің биіктігі 97 метр. Бұл санның астарында үлкен тарих жатыр. Себебі, республика астанасының Алматыдан Астанаға көшірілуі 1997 жылға саяды. Жер шары бойынша алғашқы рет диаметрі 22 метрлік және салмағы 300 тоннаны құрайтын күн сәулесіне қарай түсін тотыша түрлендіретін «хамелеон» әйнегінен жасалған шар биіктігі жағынан әлемдік рекордқа ие болды. Үш бөліктен тұратын биік нысанның жер асты бөлігі ұлттың тамыр жаюын білдірсе, кейінгі сатылары елдің өркендеу кезеңдерін бейнелейді. Алып шардың ішінде «Аялы алақан» композициясы орналастырылып, әр келген қонақ Елбасы Нұрсұлтан Назарбаевтың оң алақанына қолын қойып, іштей еліміздің тыныштығын тілеп, аялы алақанының жылуын сезінеді. Тағы бір ескеретін жайт «Бәйтерек» тек сәулет нысаны, монумент қана емес, келелі құжатқа айналды. Жұмыртқаның ішінде жер шарының ағаштан кескінделген композициясы бар. Онда «Бейбітшілік пен келісім Қазақстанға жаратушының нұры жаусын» деген алтынға бергісіз сөз жазылған. Гүл жапырақшалары іспетті ағаш глобустың айналасында 17 қолтаңба орналасқан. Бұл туралы жоғарыда 2003 жылы орын алған тарихи сәтте баяндаған едік.
2002 жылы құрылысы басталған «Бәйтеректің» бас жобалаушысы Нұрсұлтан Назарбаев, сәулетшісі Ақмырза Рүстембеков пен инженер-құрылысшы М. Вахштейннің еңбектерін ерекше атап өту керек. Өйткені осынау биік нысанның бой көрсетуі үшін қолына күрек ұстаған қарапайым құрылысшының да еңбегі елеулі. Олар болашақ, өскелең ұрпақ, әлемдік тыныштық үшін тер төкті.
Қазақстан халқы емес, шетелдік тұрғындардың назарына іліккен Бәйтерек көптің арманына айналды. Олардың әрқайсысы шардың басына шығып, көз жауын алар көрікті Астананың кейпіне қарағысы келеді. Рухтанып, жігерленіп бірер сәт тыныштық пен бейбітшіліктің исі аңқып, көкірегіне қуаныш ұялатып қайтады. Сондықтан бәле-жала, саяси қақтығыстардан аман-есен болып, Мәңгілік Еліміздің шаңырағы шайқалмағай.
Мәулен Әнербай
