ҚР Тұңғыш Президенті – Елбасы Нұрсұлтан Назарбаевтың тапсырмасы бойынша ҚР Үкіметінің 2018 жылғы 27 сәуірдегі Қаулысымен «Астана-ЭКСПО – 2017» көрмесінің инфрақұрылымы мен мұрасы негізінде IGTIC (Халықаралық жасыл технологиялар мен инвестициялар орталығы) құрылды. Орталықты құру туралы бастама алғашында 2015 жылғы қыркүйекте БҰҰ 70-ші Бас Ассамблеясы жиналысында көтерілген еді. Орталықтың қызметі «жасыл экономикаға» инвестиция салу үшін жағдай жасауға, жаңартылатын энергия көздерін енгізуге және экологиялық таза қала ортасын дамытуға бағытталған.
Орталықтың жұмысы ЕО, БҰҰ ЕЭК, БҰҰДБ, IRENA жаһандық жасылдандыру институтымен (GGGI), DENA, GIZ, RENAC және қоршаған ортаны қорғау және су ресурстары саласындағы ЕО–ОА ынтымақтастық платформасы шеңберінде жүргізіледі. Ол үшін ұлттық үйлестіру халықаралық ынтымақтастығы жаңартылатын энергетика, энергия үнемдеу және перспективалы технологиялар, smart grid, «жасыл» құрылыс, инновациялық технологиялар және «жасыл» қаржыландыру бағыттары бойынша семинарлар мен оқыту курстарын ұйымдастыруға мүмкіндік берді.
Қазіргі уақытта «ЕҚТ бюросы» Орталықтың ғылыми-технологиялық даму офисімен бірлесіп, ЕО және Ресей елдеріндегі ЕҚ-ға көшу тәжірибесіне арналған ашық вебинарлар сериясын өткізуде. Вебинар «Еуропалық Одақ-Орталық Азия: су ресурстары, қоршаған орта және климаттың өзгеруі саласындағы ынтымақтастық» (WECOOP) жобасының қолдауымен ұйымдастырылады.
Еуропалық елдердің электр энергетикасындағы ең озық қолжетімді технологияға көшудегі тәжірибесіне арналған алғашқы вебинар 2020 жылдың қыркүйегінде өтті. Жуырда ғана қорытындыланған «Электр энергетикасындағы ең озық қолжетімді технологияларға көшу тәжірибесі: ірі энергетикалық қондырғылар» вебинары соның жалғасы іспетті. Осы шара аясында Еуроодақтың Қазақстанның ең озық қолжетімді технологиялар қағидаттары мен электр энергетикасын дамыту тәжірибесіне қызығушылық танытқаны көңілге қуаныш ұялатты.
Ең озық қолжетімді технологияларды пайдалану бүгінде әлемнің 39 елінде қолданылады. Соның ішінде Ресей, Беларусь және Қытайдағы өнеркәсіптік кәсіпорындарда экологиялық таза технологияларды енгізу мақсатында қолданылатын тәсіл назарға алынған. Осындай технологияларды қолдану Еуропалық Одақта алғаш рет 1984 жылы өнеркәсіптік қондырғылардан ауаның ластануына қарсы күрес жөніндегі Еуропалық Кеңесте айтылған еді. Кейінірек 1996 жылғы ластанудың алдын алу және бақылау жөніндегі директивадан көрініс тапты. 2010 жылғы өнеркәсіптік шығарындылар директивасында озық қолжетімді технология терминіне түпкілікті анықтама берілді.
Қазіргі пандемия адамзаттың салауатты және тұрақты болашақ үшін күш-жігерімізді біріктіруге мүдделі екенімізді көрсетті. ЕО 2050 жылға қарай климаттық бейтарап континент болуға ниетті және климаттың өзгеруіне қарсы күрес және тұйық цикл экономикасына көшу жөніндегі халықаралық серіктестерге қолдау көрсетуді жалғастыруға ынталы.
Осыған орай елімізде Экологиялық кодекстің жаңа редакциясының жобасына ең озық қолжетімді технологиялар қағидатын енгізу көзделген. Ал өткен жылы «жасыл» технологиялар және инвестициялық жобалар халық- аралық орталығында осындай технологиялардың техникалық анықтамалығын әзірлеуге жауапты «ЕҚТ бюросы» құрылды. Орталықтың мәліметіне сәйкес, қазіргі уақытта Қазақстанның елу ірі кәсіпорны ең озық қолжетімді технология қағидатына көшуі қарастырылуда.
Экологиялық кодекстің жаңа редакциясында экологиялық төлемдерді еселік арттыру есебінен ынталандыру арқылы (2, 4 және 8 есе) бірінші санаттағы барлық ірі кәсіпорынды ең озық қолжетімді технологияға біртіндеп көшіру көзделген. Егер бұл жоба жүзеге асса, экологиялық төлемдер бойынша жүктеме айтарлықтай артады. Бұл өзге де кәсіпорындарды белгілі бір мерзімге төлемдерден босату үшін таза технологияларды енгізуге мәжбүр етеді.
Қазақстандық бастама, міне, осылай әлем жұртын таңғалдырып отыр. Демек, «жасыл» технологияның елдегі салмағы артқан сайын экология мен қоршаған ортаны қорғаудағы бастамаларға қан жүгіріп, болашақ үшін мықты негіз қаланады.
Қажет АНДАС
