Кеше Мәскеудің Қызыл алаңынан аттанған «Жібек жолы – 2016» ралли-марафоны шығысқа шиырлап жол салды. Осымен алтыншы мәрте ұйымдастырылып отырған жарыстың биылғы талабы өте жоғары. Ресей, Қазақстан және Қытай елдерінің аумағын басып өтетін байқауға қатысушылар айналдырған екі аптаның ішінде 10 мың шақырым қашықтықты бағындыруы тиіс. Ең қиыны, оның тең жартысы жоғары жылдамдықты қажет ететін арнайы жолсыз жерлер.
Оқырманға түсінікті болу үшін айта кетейік, ралли – түзу жолда немесе жолсыз аймақтарда өтетін автомобиль жарысы. Доданы ұйымдастырушылар ең бастысы Еуразия мен Африка құрлығында өтетін бұрынғы ралли-марафондардан сапасын арттыра түсуді көздейді. Шегіне көз жетпейтін ұлан-ғайыр даладағы еркіндік, айналаны қоршаған ғажайып табиғат, жол үстіндегі естен кетпес оқиғалар, жарыс кезінде бір-біріне бәсекелестік таныта білу – бәрі-бәрі қатысушыларды ерекше шабыттандырады әрі өткен ғасырдың сан асу асқан қилы соқпақтарын сезіндіреді. Адыр-адырды бағындырған сойқан спорт додасы аз зерттелген, беймәлім, қызығы көп жолсыз жерлерді жарып өтеді.
Мәскеуден шыққан керуен Сарыарқа төсіндегі Астана арқылы Аспанасты елінің кіндігі Бейжіңге барып тоқтайды. Бүгінде бұл бағыт үш елдің мамандарынан да жоғары баға алып қойды. «Жібек жолы» автожарысының басты идеясы ең негізгі бес байланыстырушы элементпен түйіседі. Олар – саяси келісім, бірегей инфрақұрылым, сауда-саттық байланысы, қаржы-валюталық толқын, әріптестікті нығайту үшін гуманитарлық қарым-қатынас, экономикалық-мәдени өзара сенім. Жарысқа Ресейдің Спорт министрлігі, Қазақстанның Мәдениет және спорт министрлігі, сондай-ақ Қытайдың Сыртқы істер министрлігі тікелей атсалысып отыр. Халықаралық автомобиль федерациясы да жарысты бастан-аяқ қадағалайды. Демек, бұл дода әлемдік спорт стандарттарына сайма-сай ұйымдастырылады деген сөз.
Шамамен жиырма ғасыр бұрын Ұлы Жібек жолы Шығыс Азияны Жерорта теңізімен жалғаған тұңғыш және жалғыз бағыт еді. Бүгін де сол даламен, сол таумен, сол құз-жартасты жағалай Қытай топырағына жүздеген спорт экипажы аттанды. Бұл туралы әйгілі «Даккараның» жеті дүркін жеңімпазы, «Жібек жолы – 2016» ралли-марафонының директоры ресейлік Владимир Чагин мәлімдеді. Сонымен бірге, ол өз сөзінде жарысқа қатысушыларға сәттілік тілейді.
Биылғы ралли үш мемлекетті қамтиды. Екі жылдық үзілістен кейін ұйымдастырушылар марафонды қайта жандандыруды жариялаған. Қазіргі таңда жарыстың түйінді мәселелерін шешіп, жаңа концептуалдарын талқыға салу толастаған жоқ. Байқаудың басты белгісі – жылдамдық, қиындыққа толы түрлі оқиғалардың орын алуы және одан қашу жолдары. Алтыншы рет шыққан керуенді Қытай астанасының төрінде жалаулы жеңістің мәре сызығы күтіп тұр. Дәлірек айтсақ, ағымдағы жылдың 24 шілде күні көлік мінгендер Бейжің қаласында болуы тиіс. Ал Қазақстанға ралли автокеруені екі күннен кейін келеді. Жарыс иелерін ең бірінші Қостанай облысы қарсы алады. Келесі күні жарыс Ақмола облысы арқылы Астанаға бет түзейді. Астанадан Қарағанды арқылы Балқаш қаласына, одан Алматыға беттейді. Керуен шіліңгір шілденің ортасында бір күн демалады да, Алатаудың баурайынан Қытайға қарай шығады.
«Жібек жолы» автожарысының жылдан-жылға сәтті қадамдармен толығуы және танымалдылығының артып келе жатқаны философиямен тікелей байланысты. Бұрынғы Ұлы Жібек жолын жаңғыртқан жарыс спорт пен саяхатты қатар арқалап келеді. Басып өткен елі мен жерінің тарихымен танысу да басты мақсаттарының бірі. Естеріңізде болса, 2009 жылы ұйымдастырылған автокеруенді қуана қарсы алған Елбасы Нұрсұлтан Назарбаев: «Қазақстан ел мен ел арасындағы өркениеттің, мәдениеттің алтын көпіріне айналды. Біз үшін осындай жарысқа қатысу үлкен қуаныш сыйлайды. Жарысқа қатысушылар әр елді тек спортпен сүйсіндіріп қоймай, әлем туралы білім көкжиегін кеңітеді деген сенімдемін», – деп еді.
Биылғы раллидың өнерпаздарын Қазақстанда қызықты белестер күтіп тұр. Қазақстанда түрлі табиғи түзілістер бар. Жарыс жолында жер бедері әртүрлі. Қатысушылар тау мен тасты басып өту арқылы қазақстандықтардың қонақжай мінезіне қанық болады. Ұлттық тағамдардан дәм татып, халықтың ыстық ықыласына кенеледі. Атап кетейік, Қазақстанда автоспорт жылдан-жылға өсіп, өркендеп келеді. Қазақстанның күнтізбесіне көз тіксек, түрлі спорттық додалардан бір босамағанын көреміз.
Жоба қолға алынған 2009 жылдан бері көптеген елден қолдау тапты. Бұл қолдау «Жібек жолы» жарысын халықаралық деңгейде еш кедергісіз ұйымдастыруға молынан мүмкіндік берді. Жарысты әлемнің жетекші ақпарат құралдары назарында ұстайды. Аз ғана уақыттың ішінде керуен бүкіл әлемге танылып, ең негізгі қызықты додалардың біріне айналды.
Ақ барыс – халықаралық автожарыстың нышаны. «Жібек жолының» ұйымдастырушылары арнайы белгі ойластыруды әу бастан ойлаған. Сөйтіп, идеясы ұшқыр Денис Симачев халықаралық жарыстың шығармашылық жөніндегі директоры болып тағайындалды. Шебер өзінің туындысын көп күттірген жоқ. Ақ барысты белгілеудің де өзіндік сыры бар. Себебі, барыс – әлемдегі танымал аң. Ол киелі аң ретінде Ресейде де, Қытайда да көп қастерленеді. Сол елдің қалың жынысты табиғатында да әлі күнге дейін кездеседі.
Қытай тілінде ақ барыс аң патшасы ретінде айтылады. Еркіндік пен қолайлы жағдай бар жерде ақ барыс ойқастап, бұрынғыдан да көбейіп, ірілене бастайды. Қытай мифологиясында барыс сыртқы күштердің зиянынан қорғайтын рухани сауытқа ие аң ретінде түсіндіріледі. «Жібек жолы» автокеруеніне не себепті ақ барыс басты нышан ретінде таңдалғанын осыдан-ақ ұға беріңіз. Мұндағы мақсат – жарысқа қатысушыларды рухани қолдау, қандай қиындыққа қарамастан төзімділік таныту.
Осы жолғы керуеннің жолында жаңашылдық көп. 2009 жылы өткен додада табиғаттың әртүрлі көріністерімен ерекшеленіп еді. Осы жолы бұл қағида сақталмайды. Тіпті, табиғаттың түрлі тосын мінезі керуенге кедергі келтіруі мүмкін. Жарыс сонысымен тартысты, сонысымен қызықты. Әр елде, әр облыста табиғаттың неше түрлі ландшафты бар. Мәселен, Ресейде жарыс иелері үшін арнайы тректер жасауға мол мүмкіндіктер қарастырылған. Әрі дәлдікті айнытпай көрсететін навигаторлармен жабдықталған. Автожарыс жүргізушілерін Қазақстанда ең алдымен мидай жазық дала қарсы алады. Содан кейін оңтүстікке қарай таулы өлке күтеді. Қазақстанда олар бірнеше үлкен өзендерді көреді. Асқаралы шыңдарды бөктерлеп жүреді. Жарысқа қатысушылар жер бедерінің ерекшеліктеріне тез бейімделіп отыруы тиіс. Қазақстанның солтүстігі мен батыс жағы құмдауытты келсе, Қытай асқанда тастақ басталады.
Қытайға аяқ басқан керуеншілер шөлге де, шұрайлы жайлауға да жолығады. Қытайда жазық та, тау да бар. Беймәлім жерлер жүргізушілердің шынайы шеберлігін сынайды. Тәжірибесін толықтырады. Қытай жерінде жарыс қыза түседі. Өйткені, мәре сызығы әр қадамда, әр шақырымда жақындай түседі. Дәл осы Қытайда автокеруен иелері табиғаттың қиын кедергілеріне қарамастан, үлкен тәуекелдер жасауы мүмкін.
Қуаныш Тұнғатар
