Білемін бәрін, бәрін сездің, әке,
Асылы, айтпаушы едің сөзді қате!
(Қалқаман Сарин)
Жыл басы Наурыз қараңғының – жарыққа, ызғардың – жылыға, қараның – аққа, сордың – баққа, кесірдің – киеге, жоқтың – барға ауысатын сәті. Біздің ауыл Наурыз мерекесін ай бойы тойлайды. Ай басталғанда әр көше Мәдениет үйінде өз өнерлерін көрсетіп, барын ортаға салып, келгендердің көңілінен шығуға тырысады. Үздік шыққандары 22 наурызда Гала-концертке қатысып, арнайы мақтау қағаздарын, сый-сияпаттарын алып, ықыласқа бөленеді.
Бала біткен де көктемде ойнақ салып еркелеп, жабағыдай жадырап, көңілі шат-шадыман болады.
Өз-өзіммен ыңылдап, аулада ойнап жүрген айрықша күннің бірінде әкем шақырып алып, «Ақ Орда» баспасынан 1993 жылы шыққан «Қош келдің, Наурыз!» деген пышақтың қырындай жұқалтаң кітапшаны ұсынып: «Ішінде ұмыт болып бара жатқан, үлкендер білетін, жастар жағы ұғына бермейтін «Саумалық» деген бар. Соны оқып, жаттап ал. Қыстан шыққан ағайын-туыс, көрші-қолаңның аман-саулығын сұра, тәттілер береді», – деді. Шыбықты ат қып мініп жүрген мен кітапшаға ден қойып, тәттілер дегені үшін-ақ лезде жаттап алдым. Аман-саулық сұрасуды ауыл имамының көмекшісі, көршім Оралхан Сахиолдин ағамның үйінен бастадым. Таңдайым тақылдап:
Саумалық, саумалық,
Қан тауының көк құсы
Ұйқыдан көзін ашты ма?
Саумалық, саумалық,
Самарқанның көк тасы,
Жібіді ме, көрдің бе? – деп Рамазан айының бастапқы және аяққы үш күнінде айтатын жарапазандай зуылдатып айтып бердім. Риза болды, арқамнан қақты, маңдайымнан иіскеді. Тәтті бермей: «Өзің алып же», – деп ақша ұсынды. Ақшаны жылтырап, майланып кеткен қара түсті «Пума» брендті шалбарымның қалтасына сүңгітіп жібердім. Жүгіріп отырып үйге келгенімде әкем далада шойыннан жасалған келімен бидайды ары да, бері де түйгіштеп жатыр екен. Қалтамдағы көрші ағам берген ақшаны алып әкеме ұсынғанда, жақсүйегі ішке қарай ойысқан жүзі әдеміше жазылып, көзін жұмып, басын изеп, сүйіспеншілік танытты. Әрине, ақшаға емес, ел санасынан өше бастаған саумалықты соңынан ерген ұлының қағып алып, қайта жаңғыртқанына риза. Көмектеспек ниетпен өзімше қолыма келсапты алып, төрт-бес мәрте жоғары көтеріп, келі ішінде жатқан бидайды түйіп едім, екі иығыма тау орнағандай күй кештім. Білегімнің, шынтағымның бүгілетін жері талып, ауырып кетті. Бұл жолы әкем басын шайқады: риза емес. Өзі қолына алып, әлдеқайда қуатты түйіп, ширақ қимылдады. «Әке, өскенде мен де сіз сияқты түйетін боламын», – дедім қарап тұрмай.
Мен саумалық айтуды жалғастырдым. Әр үйге кіріп-шығып, күн түссе шағылысатын қара шалбарымның қос қалтасын аузы-мұрнынан шығара лық толтырдым. Іріктеп алып, шоколад секілді өте тәтті, дәмді дегендерін қойын қалтама сүңгітіп, қарапайым жасалғандарын, дәмі ұнамайтын кәмпиттерді жолай кездескен балаларға үлестіріп беремін. Екі-үш мәрте үйге де апарып тастадым. Жалғыз өзім бастаған саумалықты кеш қарайғанда бір топ бала болып аяқтадық. Қабілеті бар, ниеті жақсы қасымдағыларға әлгі бір шумақ өлеңді үйретіп тастадым. Бата аламыз, ризашылыққа бөленеміз. Қазір ойласам, одан асқан бақыттың керегі де шамалы екен ғой.
Әкем сеңді бұзды. Осыған дейін саумалық айтпайтын ауыл көшелері бүгінде Наурыз келсе жарқын дауысымен үй-үйді аралап жүретін балаларға толды. Үлкендер жағы да ұмыт қалған бұл ғұрыпқа үрке қарамайды.
Бала біткен де көктемде ойнақ салып еркелеп, жабағыдай жадырап, көңілі шат-шадыман болады.
Өз-өзіммен ыңылдап, аулада ойнап жүрген айрықша күннің бірінде әкем шақырып алып, «Ақ Орда» баспасынан 1993 жылы шыққан «Қош келдің, Наурыз!» деген пышақтың қырындай жұқалтаң кітапшаны ұсынып: «Ішінде ұмыт болып бара жатқан, үлкендер білетін, жастар жағы ұғына бермейтін «Саумалық» деген бар. Соны оқып, жаттап ал. Қыстан шыққан ағайын-туыс, көрші-қолаңның аман-саулығын сұра, тәттілер береді», – деді. Шыбықты ат қып мініп жүрген мен кітапшаға ден қойып, тәттілер дегені үшін-ақ лезде жаттап алдым. Аман-саулық сұрасуды ауыл имамының көмекшісі, көршім Оралхан Сахиолдин ағамның үйінен бастадым. Таңдайым тақылдап:
Саумалық, саумалық,
Қан тауының көк құсы
Ұйқыдан көзін ашты ма?
Саумалық, саумалық,
Самарқанның көк тасы,
Жібіді ме, көрдің бе? – деп Рамазан айының бастапқы және аяққы үш күнінде айтатын жарапазандай зуылдатып айтып бердім. Риза болды, арқамнан қақты, маңдайымнан иіскеді. Тәтті бермей: «Өзің алып же», – деп ақша ұсынды. Ақшаны жылтырап, майланып кеткен қара түсті «Пума» брендті шалбарымның қалтасына сүңгітіп жібердім. Жүгіріп отырып үйге келгенімде әкем далада шойыннан жасалған келімен бидайды ары да, бері де түйгіштеп жатыр екен. Қалтамдағы көрші ағам берген ақшаны алып әкеме ұсынғанда, жақсүйегі ішке қарай ойысқан жүзі әдеміше жазылып, көзін жұмып, басын изеп, сүйіспеншілік танытты. Әрине, ақшаға емес, ел санасынан өше бастаған саумалықты соңынан ерген ұлының қағып алып, қайта жаңғыртқанына риза. Көмектеспек ниетпен өзімше қолыма келсапты алып, төрт-бес мәрте жоғары көтеріп, келі ішінде жатқан бидайды түйіп едім, екі иығыма тау орнағандай күй кештім. Білегімнің, шынтағымның бүгілетін жері талып, ауырып кетті. Бұл жолы әкем басын шайқады: риза емес. Өзі қолына алып, әлдеқайда қуатты түйіп, ширақ қимылдады. «Әке, өскенде мен де сіз сияқты түйетін боламын», – дедім қарап тұрмай.
Мен саумалық айтуды жалғастырдым. Әр үйге кіріп-шығып, күн түссе шағылысатын қара шалбарымның қос қалтасын аузы-мұрнынан шығара лық толтырдым. Іріктеп алып, шоколад секілді өте тәтті, дәмді дегендерін қойын қалтама сүңгітіп, қарапайым жасалғандарын, дәмі ұнамайтын кәмпиттерді жолай кездескен балаларға үлестіріп беремін. Екі-үш мәрте үйге де апарып тастадым. Жалғыз өзім бастаған саумалықты кеш қарайғанда бір топ бала болып аяқтадық. Қабілеті бар, ниеті жақсы қасымдағыларға әлгі бір шумақ өлеңді үйретіп тастадым. Бата аламыз, ризашылыққа бөленеміз. Қазір ойласам, одан асқан бақыттың керегі де шамалы екен ғой.
Әкем сеңді бұзды. Осыған дейін саумалық айтпайтын ауыл көшелері бүгінде Наурыз келсе жарқын дауысымен үй-үйді аралап жүретін балаларға толды. Үлкендер жағы да ұмыт қалған бұл ғұрыпқа үрке қарамайды.
Серік ҚАНТАЙ.
