Жетісу облысында үш кәмелетке толмаған азаматтың жалған банктік чектерді жасау үшін жасанды интеллект (ЖИ) құралдарын пайдаланып, сатушыларды жаңылыстыру арқылы тауарларды бірнеше рет жымқырғаны анықталды, – деп хабарлайды 7-su.kz ақпараттық порталы BAQ.KZ сайтына сілтеме жасап.
Бұл оқиға цифрлық технологиялардың дамуы тек игілік қана емес, сонымен бірге жаңа қауіптердің де көзі екенін көрсетіп отыр. Құқыққа қарсы әрекет нақты ақша қаражатының түсуі мен сатып алушылар ұсынған электрондық чектер арасындағы сәйкессіздікті байқаған кәсіпкерлердің өтініштерінен кейін жедел анықталды. Аталған дерек бойынша алдын ала сөз байласу арқылы бірнеше рет жасалған алаяқтық белгілері бойынша сотқа дейінгі тергеп-тексеру басталды.
Жансады интеллект алаяқтардың қолында: Бұл қалай жүзеге асады?
Қазіргі уақытта жасанды интеллект технологиялары мәтінді ғана емес, кескіндер мен ресми құжаттардың көшірмелерін де жоғары дәлдікпен жасауға мүмкіндік береді. Бұл жағдайда жасөспірімдер арнайы нейрожелілерді немесе графикалық өңдеу алгоритмдерін қолдана отырып, банктік қосымшаның чегіне ұқсас бейнелерді қалыптастырған. Ондағы уақыт, сома және транзакция нөмірі нақты төлем жасалғандай әсер қалдырады.
Мұндай «цифрлық қулықтар» әсіресе қарбалас уақытта жұмыс істейтін сатушыларға бағытталады. Сатушы банктік қосымшасын тексеруге уақыт таппай, экрандағы жалған чекке сеніп, тауарды беріп жіберген. Бұл алаяқтықтың жаңа түрі «фейк-чек» деп аталады және ол бүгінде тек Жетісуда ғана емес, бүкіл ел көлемінде өзекті мәселеге айналып барады.
Жетісу облысының прокуратурасы кәсіпкерлер мен барлық азаматтарды сақтықты күшейтуге шақырады. Алайда тек сақтық жеткіліксіз, бізге жүйелі цифрлық сауаттылық қажет. Бұл жағдайда ең тиімді шешім – төлемдерді тек банктердің ресми мобильді қосымшалары және транзакцияларды растау сервистері арқылы тексеру.
Кәсіпкерлер үшін бірнеше маңызды кеңес:
- SMS немесе Push-хабарламаға сеніңіз: Сатып алушының телефонына емес, өз құрылғыңызға келген хабарламаға назар аударыңыз.
- QR-төлемдерді қолданыңыз: QR арқылы жасалған төлемдер автоматты түрде жүйеде көрінеді және оны қолдан жасау мүмкін емес.
- Кассалық бағдарламаларды біріктіру: Банктік терминалды кассалық аппаратпен тікелей байланыстыру арқылы адам факторын және алаяқтық қаупін азайтуға болады.
Заң алдындағы жауапкершілік
Айта кету керек, кәмелетке толмағандар жасаған бұл әрекет үшін олардың ата-аналары да, жасөспірімдердің өздері де заң алдында жауап береді. Қазақстан Республикасының Қылмыстық кодексі бойынша алаяқтық үшін айыппұлдан бастап, бас бостандығынан айыруға дейінгі жаза қарастырылған. Бұл жағдай қоғамда тәрбие мен цифрлық этика мәселесін қайта қарау қажеттігін тудырады.
Жетісу облысындағы бұл оқиға өңірдегі құқық қорғау органдарының жедел әрекетінің арқасында дер кезінде тоқтатылды. Ендігі кезекте жергілікті кәсіпкерлер қауымдастығы мен жастар арасында киберқылмысқа қарсы түсіндіру жұмыстарын жүргізу маңызды. Технологиялар өмірді жеңілдетуі тиіс, бірақ оны арам пиғылға пайдаланудың соңы ауыр болатынын әрбір азамат сезінуі керек.
