5 наурыз – қазақ халқының азаттығы жолында күрескен ұлт көсемі, мемлекет қайраткері, ғалым әрі публицист Әлихан Нұрмұхамедұлы Бөкейханның туған күні, – деп хабарлайды 7-su.kz ақпараттық порталы
Ол 1866 жылы бұрынғы Семей облысы, Қарқаралы уезіне қарасты Тоқырауын болысында (қазіргі Қарағанды облысы аумағы) дүниеге келген.
Әлихан Бөкейхан – ХХ ғасыр басындағы қазақтың ұлттық жаңғыру қозғалысының жетекшісі. Ол қазақ халқының саяси дербестігін, білім мен ғылым арқылы өркендеуін мақсат етіп, ұлттық мемлекеттілік идеясын көтерген тұлға.
Әлихан Бөкейхан алғаш ауыл молдасынан сауат ашып, кейін Қарқаралыдағы үш кластық училищеде оқыды. Одан кейін Омбы техникалық училищесін тәмамдап, жоғары білімді Санкт-Петербургтегі Орман институтында алды. Студенттік кезеңнен бастап қоғамдық-саяси өмірге араласып, Ресей империясындағы реформалар мен ұлттық мәселелер туралы пікір білдіре бастайды.
1906 жылы Әлихан Бөкейхан Семей облысынан Ресей империясының парламенті – Ресей империясының Мемлекеттік думасы депутаттығына сайланды. Думаның мінберінде ол қазақ жерінің мәселесін көтеріп, қоныс аудару саясатының халыққа тигізген зиянын ашық айтты.
1917 жылғы саяси өзгерістер кезінде Әлихан Бөкейхан бастаған қазақ зиялылары ұлттық саяси ұйым – Алаш партиясын құрды. Сол жылдың желтоқсанында қазақ автономиясын жариялап, уақытша ұлттық үкімет – Алаш Орда құрылды. Әлихан Бөкейхан осы үкіметтің төрағасы болып сайланды.
Алаш қозғалысының басты мақсаты – қазақ жерін сақтап, халыққа өзін-өзі басқару мүмкіндігін беру, білім мен мәдениетті дамыту, құқықтық мемлекет құру еді.
Әлихан Бөкейхан тек саясаткер ғана емес, терең білімді ғалым болды. Ол экономика, тарих, этнография, ауыл шаруашылығы салаларында ғылыми мақалалар жазды. Сонымен қатар қазақ баспасөзінің дамуына үлес қосып, көптеген зерттеу мен мақалаларын жариялады.
Кеңес билігі орнағаннан кейін Алаш жетекшілері саяси қысымға ұшырады. Әлихан Бөкейхан бірнеше рет тұтқындалып, өмірінің соңғы жылдарын Мәскеуде бақылауда өткізді. 1937 жылы сталиндік қуғын-сүргін кезінде атылып кетті.
Алайда 1989 жылы ол толық ақталып, есімі халқына қайта оралды.
Әлихан Бөкейхан – қазақтың тәуелсіз мемлекет болуын армандаған, сол жолда өмірін арнаған ірі тарихи тұлға. Оның «Ұлтқа қызмет ету – білімнен емес, мінезден» деген сөзі бүгін де өзектілігін жоғалтқан жоқ.
5 наурыз күні ел ішінде Әлихан Бөкейханның өмірі мен мұрасын еске алып, ұлт тарихындағы орнына тағзым ету – өткенді бағалап, тәуелсіздіктің қадірін түсінудің бір көрінісі.
