Ұлты татар болса да, қазақ халқына қызмет етіп, ғұмырын ағартушылыққа арнаған Фатима Ғабитованы бірі білсе, бірі білмес. Фатима Зейноллақызы – парасат-пайымы биік, рухы асқақ тұлға. Ол – білімді ұстаз, данагөй ана, ел сүйген абзал азаматтардың серігі болған аяулы жар, жеті құрсақ көтерген ана.
Қазақтың мүйізі қарағайдай ірі тұлғаларының өмірлік жары болған Фатима Ғабитова еңбек жолында мыңдаған шәкірт тәрбиелеген ұлағатты ұстаз, аңызға айналған тұлға. Үлкен қызына ерте келген ажал, екі күйеуінің атылып кетуі, бала-шағасымен жападан жалғыз қалған күндер, зұлмат заманның запыраны сындыра алмаған қажырлы әйелдің өмірі нағыз үлгі аларлықтай өнегелі жол. Ол өз балаларын бөліп жармай тең сүйіп, барлығына аналық махаббатпен қарады. Өзінің естелігінде: «Менің саналы өмірімнің барлығы қазақ жастарын оқытуға арналғандай жайы бар. Мен – оқытушы, әдебиетші болумен бірге, жеті баланың анасымын. Балаларым – қазақ халқының аяулы, ардагер үш ұлының ұрпақтары. Жәнібек, Азат дейтін ұлдарымның, Фарида дейтін қызымның әкесі – Жетісуда тұңғыш қазақ мектептерін ашқан, өз дәуірінің белді, беделді халық ағартушысы Біләл Сүлеев. Үміт, Ильфа дейтін екі қызымның және Болат дейтін ұлымның әкесі – осы күнге дейін қазақ поэзиясында алдына жан салмаған ақын Ілияс Жансүгіров. Кенже ұлым Мұраттың әкесі – Мұхтар Әуезов», – деп өз өмірі жайлы сыр шертеді. (Ғабитова Ф. Өртеңде өнген гүл. Алматы. Атамұра, 1998 жыл.)
Бұл жол – ғұмырлық күрес жолы едi. Соған қарамастан, ол рухани беріктігін жоғалтпай, балаларын тәрбиелеп, мәдени-ағартушылық қызметін жалғастырды. Әдеби ортада, зиялы қауым арасында сыйлы болды, көптеген тарихи оқиғалардың тірі куәгеріне айналды. Оның естеліктері мен өмір жолы арқылы ХХ ғасырдың алғашқы жартысындағы қазақ зиялыларының тағдыры, рухани күресі айқын көрінеді.
Фатима Ғабитова – тек белгілі тұлғалардың жары ғана емес, өз алдына дербес тарихи бейне. Ол қазақ әйелінің төзімі мен парасатының, ұлттық рухқа адалдықтың символы. Бүгінгі таңда оның өмірі мен мұрасын зерттеу, туған жеріндегі тарихи орындарды сақтау – ұлт тарихына деген құрметтің бір көрінісі.
Қазақ мәдениеті мен руханиятының көрнекті өкілі Фатима Ғабитованың Қапал ауылындағы туып-өскен үйі бүгінгі таңда мүшкіл халде тұр. Елді мекеннің қақ ортасында орналасқан бұл тарихи нысанның қабырғалары құлап, терезелері сынған, ғимараттың жалпы құрылымы толықтай тозу шегіне жеткен. Аталған үй – тек бір отбасының баспанасы ғана емес, ұлт тарихы мен әдеби-мәдени мұрасының маңызды куәсі болып саналатын құнды ескерткіш.
Бұл мәселе 2011 жылдан бері бірнеше рет көтерілсе де, осы уақытқа дейін нақты жөндеу немесе қалпына келтіру жұмыстары жүргізілмеген. Уақыт өткен сайын ғимараттың жағдайы одан әрі нашарлап, тарихи нысанның мүлдем жойылып кету қаупі күшейіп отыр. Бұл – ұлттық жады мен мәдени сабақтастыққа төнген елеулі қатер.
Осыған байланысты Фатима Ғабитованың туып-өскен үйін шұғыл түрде қайта жөндеп, реставрациялау – бүгінгі күннің маңызды әрі өзекті міндеті. Тарихи ғимаратты сақтап қалу арқылы келешек ұрпаққа рухани мұраны аман жеткізіп, оны мәдени-ағартушылық нысан ретінде дамытуға мүмкіндік туады. Мемлекеттік органдар мен жауапты мекемелер тарапынан нақты шаралар қабылданып, бұл мәселе кейінге қалдырылмай шешілуі тиіс.
Фатима Ғабитова – қазақтың ХХ ғасырдағы рухани, ағартушылық өмірінде ерекше орны бар тұлға. Оның туған үйі — бір әулеттің ғана емес, ұлттық тарихтың, репрессия дәуірінің, қазақ әйелінің тағдырының куәсі. Фатима анамыздың табаны тиген үйді жөндеу арқылы материалдық емес, естеліктермен, тағдыр, рух ретінде нақты тарихи нысанмен байланыстырып сақтауға болады. Ұрпақ тәрбиесі мен ұлттық жадыны жаңғыртып, жас ұрпаққа «тарих тірі екенін» көрсетеді, құрғақ деректен гөрі, көріп-сезінетін тарихи кеңістікке айналады, Фатима Ғабитова өмірі арқылы қазақ зиялыларының тағдыры, әйел теңдігі, білімге ұмтылыс секілді құндылықтар насихатталады. Қапал – тарихи тұлғаларға бай өңір екенін ескеріп, өңірлік мәдени туризмді дамытуға ықпалы тиері сөзсіз. Тарихи жәдігерді қайта қалпына келтіру – туристік маршруттарды жандандырумен қатар, жергілікті халыққа экономикалық серпін ғана емес, туризм орталықтарының бірі ретінде танытуға мүмкіндік береді.
Фатима Ғабитованың өмірі, жүріп өткен жолы, табаны тиген әр мекеме – қазақ халқының қилы тағдырын, рухани сабақтастығын танытатын құнды тарихи мұра. Ал бұл мұра – қазақ халқының сан ғасырлар бойғы рухани мәдениетінің бөлінбес бөлшегі болғандықтан, күні бүгінге дейін өзінің әлеуметтік, тарихи маңызын жоғалтпақ емес. Себебі, біз мәдениетіміз бен тарихымыз арқылы таныламыз.
Мұратбек Иманғазинов,
І. Жансүгіров атындағы ЖУ-нің профессоры,
филология ғылымдарының докторы,
«Ілиястану» ғылыми-практикалық
орталығының меңгерушісі
