Қызылордада өткен Ұлттық құрылтайдың бесінші отырысы мен үшін кезекті жиын емес, ел тағдырына қатысты ойлар мен жауапкершілікті қайта таразылаған маңызды сәт болды. Сыр бойында өткен бұл алқалы басқосу Қазақстанның саяси жүйесінде жүріп жатқан терең өзгерістердің нақты көрінісін айқындап берді.
Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаевтың құрылтай мінберінде айтқан ойлары елдің алдағы даму бағытын ғана емес, билік пен қоғам арасындағы қарым-қатынастың жаңа философиясын аңғартты. Президент сөзі декларативті ұраннан ада, уақыт талабына сай нақты міндеттерге негізделді. Бұл – мемлекет басқару жүйесінің формалды сипаттан мазмұнды, жауапты модельге өтіп жатқанын көрсететін маңызды белгі.
Ұлттық құрылтай институты – тәуелсіз Қазақстанның жаңа қоғамдық-саяси тәжірибесі. Ол алғаш рет Ұлытауда өткенде елде саяси реформалардың жаңа кезеңі басталғаны айқын сезілді. Түркістандағы құрылтайда ұлттық бірегейлік пен рухани жаңғыру мәселелері терең қозғалды. Атырауда экономикалық даму мен экологиялық жауапкершілік алдыңғы қатарға шықты. Бурабайда цифрлық трансформация мен инновациялық даму туралы нақты жоспарлар талқыланды. Ал Қызылордадағы құрылтай осы бастаманың барлығын заңнамалық және институционалдық тұрғыдан бекітетін шешуші кезең ретінде есте қалды.
Құрылтайдан байқағаным – бұл жолғы жиында пікір айту мәдениеті де, талап қою деңгейі де өзгерген. Парламенттік реформаны тереңдету, заң шығару билігінің сапасын арттыру, Конституцияның рухын сақтай отырып заман талабына сай жаңарту мәселелері ашық әрі батыл талқыланды. Қоғамның әділетке, тең мүмкіндікке, ашық басқаруға деген сұранысы анық сезілді. Әсіресе «жаңа саяси модель» ұғымы жиынның өзегіне айналды. Бұл модельде билік монологтан диалогқа, бақылаудан сенімге, формализмнен жауапкершілікке көшуі тиіс екені бірнеше мәрте айтылды. Мемлекет басшысы атап өткендей, әділетті қоғам құру үшін тек заңды өзгерту жеткіліксіз, ең алдымен саяси мәдениет пен қоғамдық сананы жаңғырту қажет.
Ұлттық құрылтайдың басты құндылығы – оның көп дауысты алаң екенінде. Мұнда зиялы қауым өкілдері, қоғам белсенділері, сарапшылар мен әр саланың мамандары өз ойын жасырмай ортаға салды. Әр пікірдің астарында жеке мүдде емес, ел болашағына деген алаңдаушылық жатты. Бұл – қоғамда немқұрайдылықтың азайып, азаматтық жауапкершіліктің арта бастағанының белгісі.
Қызылордадағы жиын маған бір шындықты анық ұқтырды: «Әділетті Қазақстан» – алыс арман емес, бірақ оған апарар жол жеңіл емес. Бұл жолда заң да, жүйе де, сана да қатар өзгеруі тиіс. Егер құрылтайда айтылған ұсыныстар нақты шешімдерге ұласып, жүзеге асса, онда бұл алаңның тарихи миссиясы толық орындалды деп айтуға болады.
Сыр елінде өткен Ұлттық құрылтай – елдік ойды серпілткен, жауапкершілікті тереңдеткен, билік пен қоғам арасындағы сенімді нығайтуға бағытталған маңызды кезең. Бұл жиыннан кейін «айтылған ойлар іске аса ма?» деген ең басты сұрақ алға шығады. Себебі бүгінгі қоғам сөзден бұрын нәтижені күтеді.
Қызылордадағы құрылтай бізге таңдау жасатты: реформаны қағаз жүзінде қалдыру немесе оны шынайы өмірге енгізу. Бұл таңдау енді тек биліктің емес, бүкіл қоғамның ортақ жауапкершілігіне айналды.
Дәния ҚЫДЫРБАЕВА
«Жетісу облысының Азаматтық Альянсы» заңды тұлғалар бірлестігінің төрағасы
