Қоғамдық көлікке мінген сайын көкейде бір күрсініс тұрып қалады. Ұстаз болған соң күнде шәкірттермен араласамыз, олардың мінез-құлқын да, мәдениетін де сырттай бақылап жүреміз. Сол себепті болар, автобусқа отырғанда баламызбен жасты оқушылардың қатар-қатар отырып алып, үлкен кісілермен бірге мұғалімдерді де байқамағансып, өтірік ұйықтап немесе телефонға үңіліп кететіні жанға батпай қоймайды.
Бір-екі рет емес, талай мәрте қоғамдық көлікте тұрып барған кездер болды. Жайлы орынды иемденіп отырған оқушылардың жанарынан «орын берсем бе екен?» деген ойды да байқамадық.
Облыстық «Jetіsý» газетінің №126 санында жарық көрген журналист Санжар Сұлтанғазының «Орын беріңіз, оқушы!» атты мақаласын оқып, қатты ойландым. Мақалада жастардың қоғамдық орында өзінен үлкенге сый-құрмет көрсетпеуі, «үлкенге – құрмет, кішіге – ізет» деген қағиданың көмескіленгені шынайы әрі әсерлі жазылған. Әр сөйлемі қазіргі қоғамның жарасын дөп басады.
Расында да, Санжар Сұлтанғазы соңғы кездері «Оймақтай ой», «Айтарым бар», «Айтар мезет» айдарларында қоғамдық түйткілдерді салмақты көтеріп жүр. Бұл мақаласы да сол сарында жазылған түйіні терең, ойы орнықты дүние. Ұрпақ тәрбиесі дегенде ешкім сырт қалмауы тиіс екенін еске салады.
Өкінішке қарай, бүгінде ата-аналардың өзі баласына «орныңды бер» деп айтуды ұмытып барады. Ал балалар «шаршадым» деген жалған түсінікпен кішіпейілділік, қайырымдылық секілді қасиеттерден алыстап бара жатқандай. Бұл, әрине, мектептегі ғана емес, үйдегі тәрбиеге де тікелей қатысты.
Ұстаз ретінде айтарым – орын беру үлкенге деген құрметтің, қоғам алдындағы мәдениеттің көрсеткіші. Кішкентай ізеттен үлкен адамдық қалыптасады. Егер әр ата-ана мен мұғалім осыны бір сәтке де назардан тыс қалдырмаса, қоғамдық көліктегі мәдениет те түзелер еді.
Журналист көтерген мәселеге тоқталсақ, бұл жағдай қоғам болып ойланатын үлкен түйткіл. Ендеше, мақаланы оқыған әр жас, әр ата-ана, әр мұғалім бір сабақ алса екен деймін.
Данагүл ҚОЙҒАРИНА,
15 орта мектептің қазақ тілі мен әдебиеті пәнінінің мұғалімі
