Халық ауыз әдебиеті – талай ғасырдан келе жатқан мұра, сарқылмас байлық, асыл қазына. Одан халқымыздың өткенін білеміз, батырлық, ерлік, тарихын көреміз. Қазақ ауыз әдебиетінің негізгі түрлеріне мақал-мәтелдер, жұмбақтар, санамақтар мен ертегілер, жаңылтпаштар жатады. Бұлардың бәрі Отанды сүюге, ерлікке, елін қорғауға тәрбиелейді.
Ұлт әдебиетімен сусындаған баланың тілі ұшқыр, ойы зерек, алғыр, тіл байлығы мол болады. Ауыз әдебиетінің үлгілерімен таныстыру үшін алдымен оқылатын материалдың көлемін, мазмұнын жас ерекшелігіне қарай анықтап алу керек.
Қиял дүниесінен тараған ғажайып ертегілер, батырлық жырлар, өмір тәжірибесінің қысқаша қорытындысы мақал-мәтелдер, ойға түрткі салатын сыр сандықты жұмбақтар, қиыннан қиыстырылған жаңылтпаштар, бәрі де балабақшада бала тілінің дамуына әсері мол.
Қазақ әдебиетімен таныстыру арнайы өтетін оқу-ісі қызметтері мен сабақтан тыс жүргізілетін ойын, еңбек жұмыстарында іске асады және де баланың сөздік қорын молайтып, әр сөздің мағынасын дұрыс түсініп, қолдана білуіне ықпал етеді.
Халық ауыз әдебиетінің ең бір негізгі саласы – ертегі өте ерте заманда, тіпті, жазу-сызу болмаған кезде туған. Бұларды халқымыз күні бүгінге дейін ұрпақтан ұрпаққа ауызша жеткізіп келеді. Балалардың тілін дамытуда ертегінің алатын орны зор. Көркем әдебиет сабағында алдыма қойған мақсат – ертегінің мазмұнын дұрыс түсіндіру, балалардың байланыстыра сөйлеу дағдыларын жетілдіру. Тіл байлықтарын арттыру мақсатында және оқылған ертегінің мазмұнын толық қабылдау негізінде күннің екінші жартысында оқушылар оқыған ертегі кейіпкерлерінің көңіл-күйін, мінезін беруге тырысады.
Ұлт әдебиетінің ең ескі түрінің бірі – жұмбақ балалардың дүниетаным қабілетін дамыту, тақырыпқа баулу мақсатында қолданылады. Жұмбақ баланың білімін тиянақтау үшін бақылау кезінде, бейнелеу сабақтарында, қоршаған ортамен таныстыру, оқу-іс әрекетінде жиі қолданылады. Мысалы, балалар айналадағы өмірді бақылау арқылы дамиды. Сондықтан бақылау кезеңінің нәтижелі өтуіне мән беремін. Қыс уақытында серуенге шығар кезде қардың суық болатынына, алақанға салып ұстасаң еритініне де көңіл бөлемін. «Қолға ұстасам қар ериді, себебі, қол жылы», – деп көрсетемін. Балалар бірнеше нәтижеден соң өздері қардың қасиеті жайлы айтып әңгімелейді. Келесі серуенде балаларға: «Қыста ғана болады, ұстасаң қол тоңады», – деген жұмбақты жасырып, өздеріне айтқызып, жауабын табуды жүктеймін. Жұмбақты 3-4 рет естіген соң балалар өздері жатқа айтып, мағынасын түсіне бастайды.
Қорыта айтқанда, балаларды рухани тұрғыда жаңғыртуда, тілінің бай, сөздік қоры мол, көркем болуында халық ауыз әдебиетінің берері мол.
Мира Күдербаева,
«Балбөбек» бөбекжай-
балабақшасының тәрбиешісі
Қарашоқы ауылы,
Кербұлақ ауданы
