«Өлеңдері – жанымда, сөзі – жүрегімде»

Ақын  өзі де жан жарына арнаған өлеңінде былай дейді:

Бұл жолдардан ақынның отбасына, жан жарына деген алғысы мен сүйіспеншілігі айқын аңғарылады.

Меңсұлу Сұлтанқызымен  жүздесу де осы ойды бекемдегендей. Ол – Есенқұлдай ақынның серігі ғана емес, оның рухани мұрасын аманаттап отырған асыл жар.

– Күздің жайма-шуақ күнінде  Ұзынағаш ауылында дүниеге келдім. Әкем – Сұлтан Нағашыбеков  Екінші дүниежүзілік соғыстың ардагері. Соғыстан кейін  Бәдер атты татар қызына үйленіп,  ауылына оралады.  1953 жылы  мен  дүниеге келдім,  екі жылдан соң  інім Жорахан туды.  Алайда  1957 жылы әкеміз  қайтыс болды. Шахтада еңбек еткенде  өкпесіне зақым келген сияқты. Бізді анамыз өзі өсіріп жеткізді. Әкемнің бейнесін тек анамның әңгімесінен білемін. Шешеміз өте пысық, еңбекқор жан еді. Бізді тарықтырмай  өсірді. Қорада мыңғырған мал  болмаса да   сиыры,  тауық, қаз-үйрегі  болды. Кейін зейнетке  шыққанда  97 сом алды. Ол кезде бұл өте  қомақты қаржы еді,  – деп өткенін еске алды.

1971 жылы мектепті тамамдаған Меңсұлу Сұлтанқызының  арманы – ағылшын тілі маманы болу еді. Бірақ оқуға түсе алмай  шұға комбинатына жұмысқа кіреді.   Бұл – негізінен әскери форма мен сырт киімдерге арналған қалың жүн мата өндіретін өндіріс орны болатын. Үш жылдай  еңбек етіп, кейін аудандық сотта хатшы болып қызмет атқарады. Тұрмысқа шыққанға дейін сонда жұмыс істеді.

– Есенқұлмен 1977 жылы   таныстық,  –  деп жалғады әңгімесін. –  Ағаларың жұмыс істейтін Ұзынағаштағы «Екпінді еңбек» газеті редакциясының ғимараты біз тұрған көшеде орналасқан еді.  Арасын 4-5 үй ғана бөліп  тұрды. Ал көшенің қарама-қарсы бетінде сыныптасым Сәуленің үйі болатын. Соның үйіне барып-келіп жүргенімде ол мені көреді екен. Менің бір жеңгем редакцияда жұмыс істейтін. Бірде Есенқұл сол жеңгемнен: «Осы көшеден бір қыз өтеді.Сол қызбен таныссам қалай болар екен? – деп сұрапты.  «Ол қызбен таныссаң  бағың  жанып, адам боласың» деп жеңгем  мені мақтапты.  Бір күні Есенқұл: «Қарындас, танысуға қалай қарайсыз?» деп тоқтатты. Сөйтіп, екеуміз танысып, дос болып араласып, үш айдай жүрдік. Сол жылдың 7 қарашасы  күні әдеттегідей достарымызбен  салтанатты жиынға бардық. Содан олар: «Бір досымыздың туған күні, соны құттықтап шығайық» деп Бірлік ауылына ертіп барды. Сөйтсем, мені алдаған екен, үйге кірген бойда басыма орамал салды. Алғашында  кетемін деп бүлік салғаныммен артынша көндім.Осылай екеуміз бірге 36 жыл ғұмыр кешіп, өмірге екі бала әкелдік, – деп ағынан жарылды кейіпкеріміз.

1977 жылы алғаш кездескенде Есенқұл: «Мен ол қызды көргенде-ақ сыңарым екенін сездім» деп айтыпты.  Сол сәттен бастап олардың тағдыры  бір арнаға тоғысты.

Ақын үшін өлең – өмір. Ондай  өлеңнің алғашқы тыңдарманы да, сыншысы да  жары еді.

–  Есенқұлға тұрмысқа шыққанда оның ақын екенін білмедім. Оны журналист деп ойладым. Шабыты ұстаса түн бе, таң ба, қарамай  атып тұрып, бөлмесіне кетіп қалатын. Алғашында қызық болатын, кейін үйрендім ғой. Жазуын жазып болған соң сағат таңғы 2-3 немесе 5-6 болса да: «Меңсұлу, тұршы, екеуміз шай ішейікші» деп мені оятатын. Содан  жазғанын  шай үстінде маған оқып беретін. Кейде көзіме қарап тұрып: «Мендегі бар тәтті ой – сенің табалдырығыңнан басталады, мендегі бар асыл сөз – сенің жүрегіңнен тарайды» дейтін. Бұл сөздерді ол тек ақындық шабытпен емес, шын жүрегімен айтатын-ды… Екеуміз әңгімелесіп отырып  шай ішетін, пікір таластыратын кезеңдер тамаша  еді ғой,  шіркін! Оның өлеңдерін машинкаға басып жүріп  қазақ тілін меңгердім. Қазір сол күндерді сағынамын,  – деген апайдың  жанары жасқа тұнды.

Өз анам туралы айтсам, Бәдер Файзрахманқызы. Әкесі,нағашы атам  Қазан қаласындағы мешітте молда болыпты. Сондықтан да болар, анамыз өле-өлгенше  Алланы аузынан тастамай өтті. Әкемнің туыстары шешемді өте жақсы көріп, сыйлайтын. Бізді қанаттыға қақтырмай, тұмсықтыға шоқыттырмай адал еңбегімен асырап, жеткізген аяулы анашым  63 жасында өмірден озды, – деген   Меңсұлу Сұлтанқызы   әңгіме ауанын  ағамен өткізген отбасылық өмірге  бұрды.

Есенқұл  көпшіл болды.  Достары да көп еді, үйге қонақ келсе балаша қуанатын. Өзінде жоқ болса да өзгеге көмектескіш еді ғой,  – деп тебіренді Меңсұлу апай.

Сенен басқа жоқ екен-ау ешкімім,  – деген ақынның елге танымал «Әйеліммен әңгіме» атты өлеңі отбасынан шыққан шындық пен әзілдің тоғысындай.

Атам марқұм: «Есенқұлға  тиіспеңдер, еш нәрсеге жұмсамаңдар, еш нәрсе істетпеңдер, ол – өнер адамы» дейтін.

Содан болса керек, ол отын жара алмайтын, қолына балта да ұстай алмайтын. Оған қарағанда бұл жұмыстардың бәрін мен жақсы істедім. Үй шаруасына мүлдем жоқ еді. Оның бар білетіні оқу мен жазу ғана болды. Есенқұлдың арқасында қазір  мен де  елге танымал болып жүрмін ғой, – деген кейіпкеріміз  Ұзынағашта жаңа мектепке Есенқұл Жақыпбектің атын беру жоспарланғанын, бюстінің де дайын тұрғанын айтты. Бірақ мораторийге байланысты жұмыс тоқтап қалған. «Ақынға көше аты берілсе елдің еңбегін бағалағаны болар еді», – дейді ол.

Ақынның өміріндегі соңғы сөзі де жарына арналыпты.