Z ұрпағы – XXI ғасырдың басында, шамамен 1997–2012 жылдар аралығында дүниеге келген буын өкілдері. Сарапшылар бұл толқынды «цифрлық дәуірдің төл перзенттері» деп атайды. Себебі олар интернет, смартфон және әлеуметтік желі қарқынды дамыған кезеңде өсіп, ақпаратты қабылдау мен таратуда жаңа дағдыларды меңгерді.
Қазақстанда бұл буын қоғамның белсенді бөлігіне айналып келеді. Ұлттық статистика бюросының мәліметінше, ел халқының елеулі үлесін жастар құрайды, олардың қатарында еңбек нарығына енді қосылып жатқан осы топ бар. Олар үшін икемді жұмыс форматы маңыздырақ: қашықтан қызмет ету, фриланс және жеке жобалармен айналысу кең таралған.
Әлеуметтанушылар бұл буынды ақпаратты тез игеретін, алайда ұзақ уақыт бір бағытқа тұрақтап отыруы қиындау топ ретінде сипаттайды. Мұны цифрлық ортаның ықпалымен байланыстырады. Қысқа форматтағы контенттің кең таралуы ойлау жүйесіне әсер еткені байқалады. Дегенмен, олардың сыни ойлау қабілеті жақсы дамыған, жалған ақпаратты ажыратуға бейім.
Құндылықтар жүйесінде әділдік, теңдік және ашықтық алдыңғы орынға шығады. Олар экология, психологиялық денсаулық, әлеуметтік теңсіздік секілді мәселелерге жиі назар аударады. Мамандардың айтуынша, бұл буын өз эмоциясын жасырмай, ішкі жағдайына мән беруге тырысады.
Сарапшылардың пікірінше, басты ерекшелік – технологияға тәуелділік емес, оны тиімді қолдана білу. Олар ақпаратты тұтынумен шектелмей, оны өндіруге де белсенді: блог жүргізу, контент жасау, онлайн-бизнес ашу жастар арасында қалыпты үрдіске айналған.
Жалпы, Z ұрпағы өзгеріске бейім, цифрлық кеңістікте еркін әрекет ететін және жаңа құндылықтарды қалыптастырып жатқан буын ретінде сипатталады.
Гүлім Қажимұрат
ЖУ-дің студенті
