Қазақстанда азаматтардың дербес деректерін қорғауды одан әрі жетілдіруге бағытталған заңнамалық өзгерістер ресми түрде күшіне енді, – деп хабарлайды 7-su.kz ақпараттық порталы.
2026 жылғы 24 маусымда қабылданған «Қазақстан Республикасының кейбір заңнамалық актілеріне цифрландыру, дербес деректерді қорғау, жол жүрісі және көліктегі озық технологияларды реттеу мәселелері бойынша өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» Заңы азаматтардың жеке ақпаратын сақтау қауіпсіздігін жаңа деңгейге көтереді. Жаңа реттеу жүйесі бойынша ақпаратты жинайтын және өңдейтін меншік иелері, операторлар мен үшінші тұлғалар тұтынушылардың санына қарай үш негізгі санатқа жіктеледі.
Атап айтқанда, 10 мыңнан аспайтын бірегей субъектінің жеке ақпаратын өңдейтін ұйымдар шағын санатқа жатқызылады. Ал 10 мыңнан 500 мыңға дейінгі азаматтардың деректерімен жұмыс істейтіндер орта санатты құрайды. 500 мың және одан да көп бірегей субъектілердің дербес деректерін өңдейтін мекемелер ірі санат мәртебесін алады. Егер мекеме қолжетімділігі шектеулі құпия мағлұматтарды өңдеумен айналысатын болса, оның санаты автоматты түрде бір деңгейге жоғарылайды.
Осы жіктеуді негізге ала отырып, ірі санатқа жататын ұйымдар үшін арнайы хабарлама жасау тәртібі енгізіледі. «Дербес деректер және оларды қорғау туралы» Заңның 10-1-бабына сәйкес, ірі операторлар деректерді өңдеуді бастамас бұрын немесе тоқтатқан кезде уәкілетті органға міндетті түрде хабарлама жіберуге тиіс. Бұл ретте шағын және орта санаттағы кәсіпкерлер үшін мұндай міндеттеме талап етілмейді, бұл шағын бизнеске артық бюрократиялық жүктеме түсірмеуге мүмкіндік береді.
Хабарламаны Астана қаласы, Мәңгілік Ел даңғылы, 55/5 мекенжайына жазбаша түрде немесе eOtinish электрондық сервисі мен moap@mdai.gov.kz поштасы арқылы жолдауға болады. Құжатта жиналатын ақпарат түрі, оны қорғау шаралары, базаның орналасқан жері және деректердің шетелге берілуі туралы толық мәліметтер көрсетіледі. Салалық уәкілетті орган жиналған хабарламалар негізінде арнайы ішкі тізілімді қалыптастырады. Аталған тізілім мемлекеттік есепке алу мақсатында жүргізіліп, жалпыға ортақ пайдалануға шығарылмайды.
Заңнамадағы бұл өзгерістер еліміздегі цифрлық сауаттылықты арттыруға және киберқауіпсіздікті күшейтуге бағытталған тиімді шешім саналады. Деректер базасының қауіпсіздігін бақылау жүйесі азаматтардың жеке ақпаратының сыртқа келіп түсуі мен заңсыз таралуын 80-90% дейін төмендетеді.
Жеке деректерді қорғау шараларының күшейтілуі – әрбір азаматтың конституциялық құқығын қорғаудың сенімді кепілі. Цифрлық кеңістіктегі қауіпсіздік талаптарын сақтау қоғамның мемлекеттік және жеке ұйымдарға деген сенімін арттырады.
