25 қазан – Қазақстанның ұлттық мерекесі, Республика күні. Бұл күн ел тарихындағы маңызды белестердің бірі ретінде ерекше мәнге ие. Өйткені 1990 жылғы 25 қазанда Қазақ КСР-нің мемлекеттік егемендігі туралы декларация қабылданып, еліміздің тәуелсіз мемлекет ретінде қалыптасуына негіз қаланды. Сондықтан Республика күні – мемлекеттілігіміздің бастауы мен ұлттық бірегейлігімізді айқындайтын тарихи дата.
Атаулы күннің тарихы өткен ғасырдың тоқсаныншы жылдарынан бастау алады. 1990 жылғы 25 қазанда Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі «Қазақ КСР-нің мемлекеттік егемендігі туралы» декларацияны қабылдады. Бұл құжат Қазақстанның саяси-құқықтық дербестігін айқындап, болашақ тәуелсіздіктің негізін қалады.
Декларацияда республиканың өз аумағына, табиғи байлықтарына иелік ету құқығы, мемлекеттік биліктің дербестігі және ішкі саясатын өз бетінше жүргізу қағидаттары белгіленді. Сонымен қатар құжатта ел аумағының тұтастығы, ұлттық мәдениетті, тіл мен дәстүрді дамыту, азаматтардың құқықтары мен бостандықтарын қорғау мәселелеріне басымдық берілді. Қазақстанның халықаралық қатынастарда дербес әрекет етуіне де құқықтық негіз жасалды.
Мемлекеттік егемендік туралы декларацияның қабылдануы елдің тәуелсіздікке қарай жасаған шешуші қадамдарының бірі болды. Араға бір жылдан сәл астам уақыт салып, 1991 жылғы 16 желтоқсанда «Қазақстан Республикасының мемлекеттік тәуелсіздігі туралы» Конституциялық заң қабылданды. Осылайша Қазақстан әлемге тәуелсіз мемлекет ретінде танылды.
Тәуелсіздіктің алғашқы жылдарында 25 қазан Республика күні ретінде аталып өтті. 1995 жылғы 18 қазанда бұл күн ұлттық мереке болып жарияланды. Алайда 2001 жылы мерекенің мәртебесі мемлекеттік мереке деңгейіне өзгертілді. Ал 2009 жылы Республика күні мерекелік күндер тізімінен алынып тасталды. Содан кейін 25 қазан ұзақ уақыт бойы ресми мереке ретінде аталып өткен жоқ.
2022 жылы Республика күніне тарихи мәртебесін қайтару мәселесі қайта көтерілді. Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев Ұлытауда өткен Ұлттық құрылтайдың алғашқы отырысында 25 қазанды ұлттық мереке ретінде қайта белгілеуді ұсынды. Президент бұл күннің ел тарихындағы орнын айқындап, мемлекеттік егемендіктің маңызын ұрпақ санасына сіңіру қажеттігін атап өтті.
Осы бастаманың нәтижесінде 2022 жылғы 29 қыркүйекте «Қазақстан Республикасындағы мерекелер туралы» заңға өзгерістер енгізіліп, 25 қазан қайтадан ұлттық мереке мәртебесіне ие болды. Республика күні елімізде 2022 жылдан бастап қайта атап өтіле бастады.
Бұл шешімнің тарихи және қоғамдық маңызы зор. Республика күнінің қайта жаңғыруы Қазақстанның тәуелсіздікке жету жолындағы маңызды кезеңдерді еске түсіріп қана қоймай, мемлекеттіліктің қадірін түсінуге мүмкіндік береді. Сондай-ақ бұл күн азаматтардың ел болашағына деген жауапкершілігін арттырып, ұлттық құндылықтарды дәріптеуге ықпал етеді.
Республика күні – өткен тарихқа тағзым етіп, бүгінгі жетістіктерді бағалайтын және болашаққа бағдар жасайтын мереке. Оның мәні тек тарихи оқиғамен шектелмейді. Бұл – елдің бірлігі мен тұтастығын, егемендігі мен дербестігін дәріптейтін, әр азаматтың ортақ Отан алдындағы жауапкершілігін еске салатын маңызды күн.
Қазақстан үшін 25 қазанның орны ерекше. Себебі дәл осы күні қабылданған декларация тәуелсіздікке бастар жолды айқындап берді. Сондықтан Республика күні – халқымыздың тарихи жадында сақталатын, елдігімізді айшықтайтын және ұлттық мемлекеттілігіміздің маңызын танытатын мереке.
Бөкен Кабиұлы
Кербұлақ аудандық ақсақалдар алқасының төрағасы
