Бүгінде әрбір адамның қаржылық сауаты болғаны жөн. Мұны білмесек, орынсыз шығынға ұшырап, қарыздан қарызға батуымыз мүмкін.
Несие, депозит, ипотека – осының бәріне қаражат керек. Бір сөзбен айтқанда, ақша – күнделікті өмір сүруге қажет. Сондықтан, оны бала кезден үнемдеуге, орнымен жұмсай білуге үйренуге тиіспіз.
– Ата-ана баласын қаржы сауаттылығы курсына әкеледі. Егер, отбасында ақшаны дұрыс жұмсау әдебі болмаса, бала ол жерден үйренгенінің бәрін істемейді. Сөйтіп, ол ақшаны басқару ережесін ұмытып, әке-шешесінен көргенін жасай бастайды. Мысалы, әкесі ақшасын аяқкиімінде немесе банкілерде сақтайды дейік. Ал оны көрген бала сол әдетті қайталауы ғажап емес. Сондықтан, бұл жағынан алдымен ересектердің де білімді болғаны жөн, – дейді жеке қаржы жөніндегі сарапшы Ақжүніс Брасилова.
Сарапшылардың сөзінше, баланы 3-4 жастан бастап, яғни оның ақшаның не екенін түсіне бастаған кезден қаржылық сауаттылыққа үйреткен дұрыс. Ата-ананың қаржылық сауаты баласының болашақтағы әл-ауқатына тікелей әсер етеді. Ата-аналардың балаларына қатысты жіберетін басты қателігінің бірі – ол үнемі мақтау, кейде негізсіз ақшалай көтермелеу. Яғни, бала ақшасыз да орындауға тиіс міндеті үшін қаржылай сыйақы алады. Бұл жас адамның психологиясына кері әсерін тигізіп, ішкі құлшынысты жоғалтады.
Егер ата-анасы баласына «ақша жоқ», «ақша басып шығарады деп ойлайсың ба», «ақша ағашта өспейді» деген сияқты сөздерді жиі қолданатын болса, онда бала ақшаны жаман деп ойлауы мүмкін. Сөйтіп, оның көңіл-күйі ақшаға тәуелді болады. Әке-шеше кейде баласын ақшаға қатысты проблемалық мәселелерден қорғауға тырысады. Мысалы, отбасы қаржылық қиындықты баладан жасыруы мүмкін. Ал бала оны білмейді. Салдарынан қалта қаражатын еш уайымсыз, еркін жұмсау жалғасады. Кейіннен бұл болашақ ересектің ақша үнемдеу, орнымен жұмсау әдебін үйренуге зиянын тигізеді.
Сарапшылар ақшаға қатысты қандай да бір қиындық туса, мұны баладан жасырмай ерте білдірген жөн деп санайды. Ата-аналар отбасына қаншалықты қаражат жұмсалатынын балаларына көрсетуі тиіс. Мысалы, қанша кіріс, қандай шығыс бар. Мұны көрген бала біртіндеп отбасы бюджетінің қалай басқарылатынын бақылай отырып, ақшаның қадірін түсіне бастайды.
Сондай-ақ, баланы қаржы сауаттылығына ерте кезден тәрбиелеу маңызды. Үлгі ретінде қаржыға байланысты мәселені дұрыс шеше білген, қаржылық сауаттылығының арқасында табысқа қол жеткізген адамдарды мысалға келтіруге болады.
«Баланы инвестициялаудың негізгі қағидаттары және тәуекел ұғымымен таныстыруға болады. Табыстылық неғұрлым көп болса, тәуекел соғұрлым жоғары, керісінше, тәуекел неғұрлым аз болса, табыстылық соғұрлым төмен болады. Басты міндет – бала бойына қаржылық жауапкершілікті қалыптастыру »,– дейді Ақжүніс Брасилова. Сарапшы баланың үнемдеуге, инвестициялауға деген ұмтылысын көтермелеуді ұсынды.
