Осымен екінші рет Қызылтас тауына шығуға тура келді. Бірінші рет осыдан 5 жыл бұрын Талдықорған қалалық ардагерлер кеңесінің ұйымдастыруымен қаланың ерте және бүгінгі тарихын түгендеген үш томдықты құрастыру жұмысы басталғанда барып едік. Сол тұста бастамашыл азаматтармен бірге Қызылтас саяжайындағы қорымдарды аралап, Қызылтас тауындағы жартас суреттерін көріп қайтқанбыз. Ол жайлы материал «Тарихымен тамырлас – Талдықорған» атты кітаптың 68 бетінде жергілікті археолог Михаил Антоновтың авторлығымен берілді. Онда Қызылтас петроглифтері мен олар туралы анықтама айтылып, бірқатар жартас суретінің фотосы жарияланған еді.
Бұл жолғы сапардың салмағы ауыр, санаға түсіретін жүгі де қиын болды. Қызылтас петроглифтерінің тарихын түгендеу емес, бүлініп, қираған, қоқыс үйіндісінің астында қалған жәдігерлерді көріп күйініп қайтуға тұра келді. Мен ғана емес, осы жолғы сапарға қатысқан Астана, Алматы қаласынан келген газет, портал, сайт журналистері, қоғам белсенділері, жастар ұйымдарының өкідері мен еріктілер де әрі-сәрі күй кешкені белгілі.
Естеріңізде болса, жақында талдықорғандықтар жиі барып, демалатын Қызылтас тауындағы Талдықорған тасбақасы туралы жанжал туындаған еді. Сол кезде экобелсенділер сол маңнан қиыршық тас өндіріп жатқан «Темірбетон» ЖШС-нің өндіріс аумағындағы петроглифтердің бүлініп жатқанын көріп, дабыл қақты. Соның әсерінен адами әрекеттердің кесірінен бүлініп жатқан тарихи жәдігерлердің мүшкіл халі мемлекеттік мекемелер, саяси партиялар, үкіметтік емес ұйым өкілдерінің назарын аударды. «Түн ұзарса түс бұзылады» дегендей, Талдықорған тасбақасы айналасында өрбіген жаңжал міне, осылай бір-екі жетінің ішінде тұтас қоғамды дүр сілкіндірген мәселеге айналды.
Оқи отырыңыз: «Заңсыз берілген»: Талдықорған түбінде тарихи петроглифтерді талқандаған кім?
Өткен жексенбіде Қызылтас петроглифтеріне ұйымдастырылған кездесуде сан тараптың сөз сайысы тағы да қыза түсті. Қиыршық тас өңдеумен айналысатын «Темірбетон» ЖШС, алып тарихи кешеннің бір бөлігі саналатын жерден өндіріс орнын ашуға рұқсат еткен «Қазархеология» ЖШС өкілдері де өздерінің істеп отырған істерінің заңдылығын дәлелдеп жанталасты. Облыстық тарихи, мәдени мұраларды қорғау орталығының мамандары өз тараптарынан атқарылған жұмыс нәтижесін көпшілік алдында жайып салды.
Жалпы, «Темірбетон» ЖШС аталмыш жаңнжалдың экономикалық-әлеуметтік тұрғыдағы маңыздылығына баса мән беретіндігін байқадық. Өйткені жұмыс орны жабылса, 700-ге жуық талдықорғандық жұмыссыз қалады. Олармен бірге отбасы мүшелері де қиналатыны анық. Ал «Қазархеология» ЖШС 45 жылдан бергі жұмыс нәтижесін алға тартып, өздерінің шешіміне имандай сенетіндігін дәлелдеп әбігер болды. Бірақ ежелгі бабалардың ақыл-парасаты мен тарихы өрнектелген жәдігерлердің бүлінген жағдайын көріп көңілің құлазиды. Беткейдегі жартас суреттерін жалықпай тексеріп шықтық. Өкінішке қарай 5 жыл бұрынғы өз көзіммен көрген жартас суреттерінің көпшілігін бұл жолы байқай алмадым.
Біз кімдікі дұрыс, кімдікі заңсыз екендігіне қорытынды шығаруға құқымыз жоқ. Ол жайлы тиісті мекемелер алдағы уақытта нақты жауабын айта жатар. Жерлестеріміздің жұмыспен қамтылып, отбасын қысылмай-қымтырылмай асырауына қашанда тілектеспіз. Бірақ, өз тарихын қастерлемеген елдің болашағының да болмайтынын өткен тарихымыз сан мәрте көрсетті. «Осы бір тарихи кешенге жасап жатқан қиянатымыз ертеңгі сорымыз болмаса екен» деп тіледік іштей.
Қажет Андас
