Қазақстанда алғаш рет сиыр етінің бағасы жылқы етінен асып түсті. Бұл жағдай елдегі ет өндірісіндегі терең өзгерістер мен құрылымдық мәселелерді көрсетеді. Ұлттық статистика бюросы мен сарапшылардың мәліметтері бойынша, мұндай ахуал бірнеше негізгі себептерге байланысты туындаған.
Ет өндірісі құлдырауда
2025 жылдың наурыз айында елде өндірілген ет көлемі небәрі 6,8 мың тоннаны құрады. Бұл көрсеткіш ақпан айымен салыстырғанда 2,9%-ға, ал жыл басынан бері 3%-ға төмендеген. Мұндай төмендеу ет өңдеу саласына да әсер етті: шұжық өнімдері өндірісі 2,6%-ға құлдырап, 6,2 мың тонна ғана өнім шығарылды.
Құс еті көш бастап тұр
Сиыр, жылқы, қой және ешкі етін қоса алғанда өндірілген көлемнен екі есе көп құс еті өндірілді – 13,9 мың тонна. Бұл саладағы өсім – 3,1%. Демек, қазіргі таңда ішкі нарықты негізінен тауық еті қамтамасыз етіп отыр.
Мал басының құрылымындағы өзгерістер
1990 жылы Қазақстанда 9,8 миллион ірі қара мал болған. Алайда 2025 жылғы 1 сәуірдегі жағдай бойынша бұл көрсеткіш 8,9 миллионға дейін қысқарған. Керісінше, жылқы саны 1,6 миллионнан 4,4 миллионға дейін өсті. Қой мен ешкінің саны – 22,6 миллион (1990 жылы – 36,2 млн), ал құс саны – 48,6 миллион.
Сиырдың басым бөлігі – 46,7%-ы ауыл тұрғындарының меншігінде. Тағы 43,7%-ы фермерлер мен жеке кәсіпкерлерге тиесілі. Бар болғаны 9,6%-ын ғана ауыл шаруашылығы кәсіпорындары өсіреді.
Нарықтағы баға айырмашылығы
Астана қаласындағы көтерме нарықта сиыр етінің 1 келісі 3 200–3 300 теңгеге дейін жеткен. Ал жылқы еті – 2 500–2 700 теңге аралығында. Бұл 700–800 теңге айырмашылық сатушыларға жылқы етін арзандау ұсынып, сатып алушылармен тиімді саудаласуға мүмкіндік береді.
Сарапшылар не дейді?
«Атамекен» ҰКП басқарма төрағасының орынбасары Ербол Есенеевтің айтуынша, сиыр етінің қымбаттауы – тұтынушылар үшін жағымсыз, бірақ өндірушілер үшін тиімді үрдіс. Қазіргі жағдайда мал шаруашылығы – табысты кәсіп көзіне айналып келеді. Алайда Қазақстандағы табиғи-климаттық жағдай сиыр өсіруге тиімсіз. Қысы ұзақ, азық шығыны жоғары, ал малды қорада ұстау еттің өзіндік құнын өсіреді.
Сонымен қатар, елде ірі қара ауруларының ошақтары бар. Егер ветеринариялық бақылау күшейтілмесе, бұл жағдай малдың қырылуына, тіпті адамдарға қауіп төндіруі мүмкін.
Жылқы шаруашылығы – балама шешім ме?
Сарапшылар Қазақстанда дәстүрлі мал шаруашылығына – шалғайдағы жайылымдарда жылқы мен қой өсіруге оралу қажет екенін айтады. Мұндай жүйе өзіндік құны төмен, ауру қаупі аз өнім алуға жол ашады. Жайлауда еркін жайылатын мал азығын өзі табады, бұл шығынды айтарлықтай қысқартады.
Бүгінде Қазақстанда жылқы саны 4 миллионнан асты, жыл сайын 1,5–2 миллион жылқыны етке союға мүмкіндік бар. Ішкі сұраныс бұл көлемді толықтай тұтынбайды, сондықтан артық өнім экспортқа бағытталуы мүмкін. Еуропа, Жапония, Өзбекстан, Түркия сияқты елдерден сұраныс артып келеді.
Сиыр етінің қымбаттауы – Қазақстандағы мал шаруашылығы саласындағы жүйелі өзгерістердің бір көрінісі. Бұл салада құрылымдық қайта бағдарлаулар қажет: дәстүрлі жылқы және қой шаруашылығын дамыту, жайылымдық мүмкіндіктерді тиімді пайдалану, сондай-ақ ірі қараның ауруына қарсы шараларды күшейту. Жаңа жағдай ауыл шаруашылығына жаңаша көзқарас пен саясат талап етеді.
Дереккөз: inbusiness.kz
Фото: canva
