Мұнай жаһандық экономиканың негізгі тірегі әрі маңызды геосаяси ресурс ретінде өз маңызын жоғалтқан жоқ. Аталмыш шикізат түрі тек экономикаға ғана емес, мемлекеттер бюджетінің толықуына, саяси одақтардың құрылуына, санкциялар енгізу мен стратегиялық қысым жасауға тікелей әсер етеді.
Energy Institute ұйымының деректеріне сәйкес, 2024 жылы әлемдегі мұнай өндіру көлемі тәулігіне 96,9 миллион баррельге жетіп, тарихи рекорд орнатты. Бұл – ОПЕК+ ұйымына мүше және одан тыс елдердің өндіріс көлемін ұлғайтқанын көрсетеді. Мұнай өнеркәсібі қазіргі таңда да мемлекеттік табысты қалыптастыру, инвестиция тарту және энергетикалық қауіпсіздікті қамтамасыз етуде шешуші рөл атқаруда.
Тәуліктік мұнай өндірудің жартысына жуығы тек төрт елге тиесілі: АҚШ, Сауд Арабиясы, Ресей және Канада.
-
АҚШ – әлемдегі ең ірі өндіруші ел. Соңғы 10 жылда бұл ел мұнай өндірісін 80 пайызға арттырып, 2014 жылғы 11,8 млн баррельден 2024 жылы 20 млн баррельге жеткізген.
-
Сауд Арабиясы мен Ресей тиісінше тәулігіне 10,9 млн және 10,8 млн баррель өндіруде.
-
Канада – 5,9 млн баррель/тәу.
Мұнай өндірісі бойынша әлемдік топ-10 елдің қатарына сонымен қатар Иран (5,1 млн), Ирак (4,4 млн), Қытай (4,3 млн), БАӘ (4 млн), Бразилия (3,5 млн) және Кувейт (2,7 млн) кіреді.
Қазақстан да мұнай өндірісі бойынша әлемдегі ірі өндірушілер қатарында. 2024 жылы елімізде орта есеппен тәулігіне 1,8 млн баррель мұнай өндіріліп, Қазақстан әлем бойынша 12-орынға ие болды.
Жалпы, 2024 жылы әлемде 4,5 млрд тонна мұнай өндірілген. Бұл – өткен жылмен салыстырғанда 0,6 пайызға артық. Алайда ТМД елдерінің үлесі жыл сайын азайып келеді. 2024 жылы ТМД елдері 656,3 млн тонна, яғни 14,4 пайыз үлеспен шектелді.
ТМД елдері ішінде ең көп мұнай өндірген – Ресей: 526,4 млн тонна (2023 жылмен салыстырғанда 2,8% кем). Одан кейін Қазақстан – 87,6 млн тонна (2,7% төмен). Сондай-ақ:
-
Әзербайжан – 29,2 млн тонна,
-
Түрікменстан – 9 млн тонна,
-
Өзбекстан – 1,9 млн тонна,
-
Қалған ТМД елдері – жиынтығында 2,3 млн тонна мұнай өндірген.
2025 жылы Қазақстан өндірісті ұлғайтты: 2025 жылғы қаңтар–маусым аралығында елімізде 49,8 млн тонна мұнай өндірілді. Бұл өткен жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда 11,6 пайызға артық.
Алайда Қазақстанның өндірісті арттыруы ОПЕК+ ұйымы тарапынан алаңдаушылық тудыруда. Себебі бұл альянстың басты мақсаты – әлемдік мұнай нарығын тұрақтандыру үшін өндіріс көлемін үйлестіру.
Дереккөз: energyprom.kz
