Зайырлы мемлекет – бұл мемлекеттің діннен тәуелсіз, азаматтардың діни наным-сенімдеріне құрметпен қарайтын және оларға ешқандай қысым көрсетпейтін құқықтық жүйе. Зайырлылықтың негізгі мәні мемлекеттің дінге араласпауы, ал діни ұйымдардың саясатқа ықпал етуіне жол бермеу.
Мұндай жүйе демократиялық қағидаларға негізделген, барлық азаматтарға тең құқықтар мен бостандықтарды ұсынады және қоғамда діндер мен мәдениеттердің үйлесімді өмір сүруіне ықпал етеді.
Діни нанымдар мен сенімдер жеке адамның жеке ісі болып саналады, бірақ мемлекет осы сенімдерге қатысты қандай да бір қолдау немесе кедергі жасамайды. Зайырлылық, көбінесе, жеке тұлғаның діни сенімдеріне немесе сенімсіздігіне байланысты бөлінбеуін, қоғамдағы әртүрлі діндердің бейбіт өмір сүруін қамтамасыз етуге арналған. Бұл мемлекетке әрбір азаматқа еркіндік пен теңдік беру міндетін жүктейді. Яғни, зайырлы мемлекетте әр адам өз дінін таңдай алады және оны ұстануға құқылы, бірақ мемлекет өз заңдарын немесе шешімдерін діни догмаларға негіздемейді.
Демократияның негізі – әрбір азаматтың пікірі мен сеніміне құрметпен қарау болса, зайырлы мемлекет бұл принципті іске асыруға көмектеседі. Зайырлы мемлекетте әртүрлі көзқарастар мен діни сенімдердің бірігуі демократиялық құндылықтарды нығайтады.
Қазақстан Республикасының Конституциясында мемлекет зайырлы екендігі нақты белгіленген. Қазақстан – көп- этникалық және көпконфессиялы ел, онда әртүрлі діндер мен мәдениеттер арасында бейбіт қатар өмір сүру мен ынтымақтастыққа үлкен мән беріледі.
Зайырлы мемлекет болғандықтан Қазақстанда діни ағымдар мен ұйымдар мемлекеттің саяси жүйесіне ықпал етпейді, білім беру жүйесі діни емес, ғылыми негізде жүргізіледі, ал азаматтар өз діндерін еркін таңдай алады. Мұндай жүйе қоғамдағы әртүрлі діни топтардың арасында толеранттылық пен ынтымақтастықты арттырады.
Азаматтардың діни сенімдеріне және нанымдарына тең құқықтар мен бостандықтар беретін, дін мен мемлекеттің өзара бөлінуіне негізделген зайырлы мемлекет азаматтардың дін таңдау еркіндігін және құқықтық теңдігін қамтамасыз етеді. Зайырлылық демократиялық қоғамның дамуына ықпал етіп, қоғамдағы әртүрлі діни және мәдени топтардың арасында бейбітшілік пен келісім орнатуға көмектеседі.
Нұргүл Қасенова,
«Дін саласындағы мәселелерді
зерттеу және оңалту орталығы» КММ АТЖ және БАҚ-пен байланыс
бөлімінің басшысы
