Шекараның шебіндегі халықтың қалай өмір сүріп жатқанын білу үшін Tengrinews.kz тілшілері Достық ауылына жол тартты.
Бұл ауыл Жетісу облысында, Қытаймен шекараға жақын орналасқан және екі ел арасындағы ең маңызды көлік дәліздерінің бірі саналады. Достықтың ерекшелігі – тек орналасуында ғана емес (Жоңғар қақпасынан шыға берісте), тарихында да, сонымен бірге ерекше климаттық жағдайларында жатыр.
Достыққа жол
Біз Абай облысы арқылы Алакөлдің шығыс жағалауы бойымен көлікпен келе жатып, Жетісу облысына таяп қалдық. Жол бойында көзге шекаралық мұнаралар ілікті. Бұл – Қытайға дейін санаулы шақырым қалғанын білдіреді.
Алыстан, Қытай жағында, көптеген жел генераторлары көрінеді. Көрші ел бұл өңірдің басты табиғи ерекшелігін (қатты желін) – тиімді пайдаланып отыр.
Жолай Жалаңашкөл көліне де соқтық. Оны жұрт көбіне «әйелдер көлі» деп атайды, өйткені судың шипалы қасиеті, әсіресе әйелдерге пайдалы деп есептеледі. Бірақ көл бойындағы сегіз шақырымдай жолдың жағдайы сын көтермейді. Ой-шұқыр, кедір-бұдыр.
Біраздан соң тегіс, әдемі жолға түстік. Ол бізді тікелей Жоңғар қақпасына алып келді. Бұл – Орталық Азия үшін тарихи маңызы зор жер.
Анықтама: Жоңғар қақпасы – Жоңғар Алатауы мен Бірліктөбенің арасындағы тауаралық өткел. Мұнда Қазақстан мен Қытайдың мемлекеттік шекарасы өтеді. Табиғи «аэродинамикалық құбыр» пайда болып, желдің жылдамдығы сағатына 70 шақырымға дейін жетеді. Қыста жел Қытайдан Қазақстанға, ал жазда керісінше соғады.
Бұл өткелмен кезінде Ұлы Жібек жолы өткен. XIII ғасырдың басында Шыңғыс хан да осы жол арқылы Орталық Азияны жаулап алу жорығына шыққан.
Қазақстан да жел энергиясын игеруге тырысып жатыр – жол бойында кем дегенде сегіз жел генераторын байқадық.
Достықтың тарихы
Теміржолшылар ауылы – Достыққа жеткенде, ауылдың жалғыз кіреберісі тура теміржол рельстерінің астымен өтетінін байқадық.
Достықтың тарихы 1956 жылдан басталады. Сол жылы Кеңес Одағы мен Қытай Халық Республикасын жалғайтын теміржол желісінің құрылысы басталды. 1960 жылы елді мекен «Дружба» деген атаумен жұмысшы кенті мәртебесін алды.
Алайда 1969 жылы кеңес және қытай шекарашылары арасында қарулы қақтығыс болып, Қытай жағының рельстері алынып тасталды. Поездар тоқтап, кент 20 жылға жуық қаңырап қалды.
Тек 80-жылдардың соңында халықаралық теміржол қатынасын қайта қалпына келтіру туралы шешім қабылданып, 1991 жылы «Дружба» бекеті арқылы пойыздар қайта жүре бастады. 2007 жылы кент пен станция атауы «Достық» болып өзгерді.
Қазіргі өмір
Бүгінде ауылда 6,5 мыңнан астам адам ресми тіркелген. Вахталық жұмысшыларды қоса есептегенде тұрғындар саны 10 мыңға жуықтайды.
Ауылдың коммуналдық шаруашылығы мен тұрғын үйлерді күтіп ұстау жұмыстары «Қазақстан темір жолы» компаниясының қарауында.
Джунгар қақпасының әсерінен мұнда жыл бойы қатты жел соғады. Кейбір ағаштардың бұтақтары үнемі бір жаққа қисайып өседі.
Жергілікті әкім Ермек Енсебаевтың айтуынша, жел соқпайтын күндер жылына бар болғаны 12-ақ рет болады.
Тұрғындар желге үйреніп кеткен. Ауыл тұрғыны Мараттың айтуынша, «Жел болмаса, дем жетпейтіндей болады». Асхат есімді басқа тұрғын да бұл сөзді растайды: «Біз үшін жел – жақсы ауа райы. Шынына келгенде, ең жаман күн – тынық, қапырық күн».
Ауылда үшінші мектеп салынып жатыр. Күніне 16 жұп пойыз өтеді, ал автожолмен шамамен 300 жүк көлігі шекарадан транзитпен қатынайды.
Қытай туристері де жол бойынан өтеді, бірақ ауылда аялдамайды – Алакөлге немесе басқа өңірлерге бет алады.
Шекараға жақын орналасқанымен, ауыл тұрғындарының күнделікті өміріне бұл еш әсер етпейді. Ұялы байланыс қазақстандық операторлар арқылы жұмыс істейді. Тек кейде жол үстінде телефон Қытай желісіне қосылып кетіп, уақыт белдеуі ауысып кетеді.
Достықты дронмен түсірмек болғанда, қатты жел техникаға мүмкіндік бермеді – квадрокоптерді бірден жерге қондыруға тура келді.
Бетімізді жел қаққан күйі көтеріңкі көңілмен, біз бұл ауылдан кетіп бара жаттық. Достық – Жоңғар қақпасының әнін еститін, рельстері екі елді жалғайтын, қазақ даласының күшін сездіретін шекарадағы ерекше мекен.
Мәтінді дайындаған Иван Сухоруков
Фото: Роман Павлов
