Қазіргі таңда қоғамның басты құндылығы – адамның денсаулығы. Денсаулығы мықты ұлт қана мықты мемлекет құра алады. Осы тұрғыдан алғанда, бұқаралық спортты дамыту – елдің стратегиялық басымдығының бірі. Себебі спорт тек дене шынықтырудың емес, рухани сергектіктің де, әлеуметтік белсенділіктің де көрсеткіші. Қозғалыс пен салауатты өмір салтын насихаттау арқылы мемлекет халықтың өмір сүру сапасын арттырып, ұлт денсаулығын нығайтуды көздейді.
Бұқаралық спорт – бұл тек кәсіби спортшыларға арналған жарыстар немесе рекордтар емес. Бұл – әрбір азаматтың өз денсаулығына жауапкершілікпен қарауы, таңертең жүгіруге шығуы, балалардың мектеп алаңында белсенді ойнауы, ал егде жастағылардың дене жаттығуларымен айналысуы. Яғни спорт – өмір салтына айналған қоғам ғана шынайы дамуға бет алады.
Қазақстанда бұқаралық спортты дамыту бағытында соңғы жылдары елеулі өзгерістер байқалады. Мемлекет бұл саланы экономикалық емес, әлеуметтік маңызы жоғары басымдық ретінде қарастырып отыр. «Дені сау ұлт – табысты мемлекет» қағидасы еліміздің барлық даму бағдарламаларының өзегіне айналды. Президент Қасым-Жомарт Тоқаев өзінің Жолдауларында бірнеше рет халықты спортқа баулу, дене белсенділігін арттыру қажеттілігін атап өткен болатын. Бұл бастама бүгінде аймақтарда нақты іс-шаралар арқылы жүзеге асып келеді.
Бұқаралық спортты дамыту тек спорт нысандарын көбейту емес, ең алдымен, халықтың санасында спорт мәдениетін қалыптастыруды талап етеді. Мәселен, Еуропа елдерінде таңғы жүгіру мен велосипед тебу – қалыпты күн тәртібінің бір бөлігі болса, бізде әлі де болса спорт көбіне кәсіби деңгейде қабылданады. Дегенмен соңғы жылдары бұл бағытта оң өзгерістер бар. Қалаларда жүгіру клубтары, йога орталықтары мен спорт алаңдары көбейіп, тұрғындардың өз еркімен спортқа бет бұру үрдісі байқалады.
Мемлекет деңгейінде қолға алынған бағдарламалардың бірі – «Салауатты Қазақстан» жобасы. Оның негізгі мақсаты – халық арасында салауатты өмір салтын насихаттап, спортпен тұрақты айналысушылардың үлесін арттыру. Бұл бастаманың нәтижесінде мектептерде, колледждерде және жоғары оқу орындарында спорттық секциялар мен клубтар ашылып, студенттердің дене белсенділігіне баса назар аударылуда.
Бұқаралық спортты дамыту – жастардың бос уақытын тиімді пайдалануына да үлкен мүмкіндік. Қазіргі ақпараттық ғасырда жастардың көпшілігі уақытын телефон мен компьютер алдында өткізетіні жасырын емес. Бұл – физикалық белсенділіктің төмендеуіне және түрлі денсаулық мәселелеріне әкелетін фактор. Ал спорт – жастарды тәртіпке, мақсат қоюға, жеңіске жетуге үйрететін ең тиімді құрал. Спорт арқылы жастар қоғамға бейімделіп, өзін-өзі дамытуға ұмтылады.
Мысалы, соңғы жылдары еліміздің мектептерінде дене шынықтыру пәнінен бөлек, «спорттық күндер» ұйымдастырылып келеді. Мұндай шаралар тек жарыс түрінде емес, көңілді жаттығулар мен ұжымдық ойындар арқылы өткізіледі. Бұл балалардың спортқа қызығушылығын арттырып қана қоймай, ұжымдық рухты қалыптастырады.
Ауылдық аймақтардағы спорттың жағдайы – бұқаралық спорт саясатының негізгі көрсеткіштерінің бірі. Өйткені ел халқының едәуір бөлігі ауылдық жерлерде тұрады. Сондықтан спорттың қолжетімділігі тек қалаларда емес, шалғай елді мекендерде де қамтамасыз етілуі қажет. Соңғы жылдары мемлекет тарапынан бұл бағытта нақты жұмыстар атқарылуда.
Мысалы, әр аудан мен ауылда жаңа спорт алаңдары салынып, шағын футбол, волейбол, стритбол алаңдары халық игілігіне берілуде. Бұл – ауыл жастары үшін үлкен мүмкіндік. Қарапайым спорт алаңы тек жаттығу орны емес, ауылдың бірлік пен белсенділік орталығына айналып келеді. Балалар кешкісін доп қуып, жастар өзара жарысып, егде жастағылар дене шынықтырумен айналысатын жаңа мәдениет қалыптасып жатыр.
Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев 2023 жылғы халыққа Жолдауында: «Халықтың кемінде 50 пайызы жүйелі түрде спортпен айналысуы керек» деген нақты мақсат қойған болатын. Бұл – жай сөз емес, нақты көрсеткішке бағытталған тапсырма. Осыған сәйкес елімізде спорт нысандарын көбейту, ауылдық округтерге жаттықтырушылар тарту, балалар спорт мектептерін жаңғырту жұмыстары жүріп жатыр.
Мысалы, Жетісу облысында соңғы екі жылда 200-ден астам спорт нысаны жөндеуден өтіп, жаңа 30-ға жуық көпфункционалды алаң пайдалануға берілген. Тек Талдықорған қаласының өзінде 70-тен астам ашық спорт алаңы тұрғындарға тегін қызмет көрсетеді. Бұл бастамалар халықтың спортқа деген қызығушылығын арттыруда.
Жетісу өңірінде спорт тек кәсіби деңгейде емес, бұқаралық сипатта кеңінен дамып келеді. Облыстың әр ауданында «Street Workout» алаңдары орнатылып, жастар арасында белсенді өмір салты насихатталуда. Мысалы, Көксу ауданында жергілікті жастардың бастамасымен «Таңғы жаттығу – өмірдің қуаты» атты челлендж ұйымдастырылып, ауыл тұрғындарының көпшілігі күн сайынғы жаттығуға қатыса бастады. Мұндай бастамалар қоғамды біріктіріп, адамдардың спортқа деген көзқарасын түбегейлі өзгертуде.
Ауыл спортының тағы бір маңызды бөлігі – ұлттық ойындарды жаңғырту. Қазақ халқының дәстүрлі спорт түрлері – көкпар, асық ату, қыз қуу, аударыспақ сияқты ойындар бүгінде тек жарыс түрінде ғана емес, бұқаралық спорт элементі ретінде дамып келеді. Бұл бағытта мектептер мен мәдениет үйлерінің жанынан үйірмелер ашылып, жасөспірімдерге ұлттық спорт түрлерін үйрету қолға алынған.
Мемлекеттік қолдаудың арқасында ауылдық жерлерде «Жастар спорт клубтары», «Дене шынықтыру орталықтары» және «Әлеуметтік спорт бағдарламалары» құрылып, олар халықты тегін немесе жеңілдетілген негізде спортқа тартуда. Мысалы, Текелі қаласында ашылған спорт орталығы аптасына үш рет әйелдер мен қарттарға арналған жаттығулар ұйымдастырады. Бұл әлеуметтік тұрғыдан да маңызды бастама.
Спорт тек денсаулық кепілі емес, сонымен қатар әлеуметтік интеграция құралы. Ортақ мақсат үшін бірігіп, жарыстарға қатысу – адамдар арасындағы қарым-қатынасты нығайтады, қоғамда позитивті орта қалыптастырады. Әсіресе ауылдық жерлерде спорттық шаралар мәдени өмірдің ажырамас бөлігіне айналып келеді.
Бүгінгі таңда Жетісу облысында «Спорт – ауыл өмірінің айнасы» атты облыстық бағдарлама жүзеге асырылып келеді. Бұл жоба аясында әр ауылда аптасына кемінде бір рет бұқаралық спорттық іс-шара өткізу міндеттелген. Мұндай белсенділік ауыл тұрғындарының денсаулығына оң әсер етіп қана қоймай, олардың өз ортасына деген жауапкершілігін арттыруға да ықпал етуде.
Жетісудағы жақсы мысалдардың бірі – Ескелді ауданындағы шағын ауыл тұрғындарының өз қаражатына волейбол алаңын салып, ауыл балаларына арналған турнирлер өткізуді дәстүрге айналдыруы. Мұндай бастамалар спорттың тек мемлекеттік қолдауға ғана емес, халықтың ынта-жігеріне де сүйеніп дамитынын көрсетеді.
Жастар – елдің ертеңі, ұлттың қуаты. Сондықтан бұқаралық спорттың басты нысанасы – жастар. Дене белсенділігі жоғары жас буын ғана мықты қоғам қалыптастыра алады. Бүгінгі таңда жастар арасында спортқа қызығушылық артып келеді. Әлеуметтік желілердегі спорттық марафондар, фитнес-блогтар мен челлендждер олардың белсенді өмірге бет бұруына үлкен әсер етуде.
Көптеген мектеп пен колледждерде спорттық клубтар құрылып, жастар өзара жарыс ұйымдастырып, көшбасшылық қабілеттерін дамыта бастады. Бұл үрдіс олардың тек дене тәрбиесін ғана емес, мінез-құлқын да қалыптастырады. Спортпен айналысқан жас адамда тәртіп, мақсат қою, өз-өзіне сену және жеңіске ұмтылу қасиеттері дамиды.
Жетісу өңірінде жастардың қатысуымен өткізілетін «Талдықорған жүгіру күні», «Fitness Day», «Workout Fest» сияқты шаралар жыл сайын мыңдаған адамды біріктіреді. Мұндай іс-шаралар жастардың өзара тәжірибе алмасуына, жаңа таныстықтар орнатуына және қоғамда белсенді өмір салтын насихаттауға мүмкіндік береді. Бұл – бұқаралық спорттың нағыз мәні.
Спорттың тағы бір ерекше қыры – ол мотивация мен үлгі беру күші. Әрбір белгілі спортшының жетістігі халыққа шабыт сыйлайды. Қазақстандық чемпиондардың табыстары ел жастарын жаңа биіктерге жетелейді. Мысалы, боксшылар, дзюдошылар, ауыр атлеттер мен жеңіл атлетика шеберлері өз еңбегімен өскелең ұрпаққа еңбекқорлық пен төзімділіктің үлгісін көрсетіп отыр.
Танымал спортшылардың бастамасымен өңірлерде бұқаралық спортты дамытуға арналған қайырымдылық жарыстар мен марафондар жиі ұйымдастырылып жүр. Мысалы, Талдықорғанда өткен «Жетісу Run» марафонында мыңнан астам адам қатысып, жиналған қаражаттың бір бөлігі балалар спортын дамытуға жұмсалды. Бұл қоғамның спорт арқылы әлеуметтік жауапкершілік деңгейін арттырып отырған айқын мысал.
Спорт тек физикалық белсенділік емес, ол – өмір философиясы. Әрбір азамат өз күн тәртібіне қозғалысты енгізген сайын, денсаулығына, отбасының және қоғамның болашағына үлес қосады. Денесі шыныққан адам – рухы мықты адам. Мұндай тұлғалар қоғамның қозғаушы күші бола алады.
Сондықтан бұқаралық спортты дамыту тек мемлекеттік деңгейде емес, жеке бастамалар арқылы да жалғасын табуы тиіс. Әр кәсіпорын, әр оқу орны, әр отбасы спорт мәдениетінің бір бөлігіне айналса, дені сау қоғам құру әлдеқайда жеңіл болмақ.
Мемлекет тарапынан да бұл бағыттағы қолдау жалғасып келеді. «Дені сау ұлт» ұлттық жобасы аясында 2025 жылға дейін елімізде спортпен тұрақты айналысатын азаматтардың үлесін 60 пайызға жеткізу көзделген. Бұл көрсеткішке жету үшін мектеп бағдарламалары жаңартылып, жұмыс орындарында дене белсенділігін арттыруға арналған жобалар енгізілуде.
Сонымен қатар өңірлерде спорт инфрақұрылымын дамыту басты назарда. Заманауи спорт кешендері, ашық алаңдар, фитнес бағытындағы орталықтар, балалар мен жасөспірімдерге арналған үйірмелер саны жыл сайын көбейіп келеді. Осындай нақты қадамдар ел тұрғындарының спортқа деген ынтасын күшейтіп, бұқаралық қозғалыстың тұрақты дамуына жол ашуда.
Бүгінгі таңда бұқаралық спорт – жай ғана дене шынықтыру емес, ол ұлттық идеяның бір бөлігіне айналып отыр. Себебі дені сау адам – ойы сергек, әрекеті нақты, болашағына сенімді тұлға. Спорт қоғамда тәртіп пен жауапкершілік мәдениетін қалыптастырады. Ал бұл кез келген елдің әлеуметтік тұрақтылығы мен дамуының негізі.
Салауатты өмір салтының кең таралуы – ұлттың өмірлік әлеуетін арттырудың басты кепілі. Әрбір азаматтың денсаулығы – мемлекеттің стратегиялық байлығы. Сондықтан бұқаралық спортты дамыту – тек спорт саласының міндеті емес, ол бүкіл қоғамның ортақ жауапкершілігі.
Бұқаралық спорт – дені сау ұлттың іргетасы, ел дамуының берік тұғыры. Денесі шымыр, рухы мықты ұлт қана өз болашағын сеніммен құра алады. Ал спортқа бет бұрған әрбір адам – сол болашақтың белсенді қатысушысы.
«Жетісу-Ақпарат»
