Қазақстанда сыбайлас жемқорлықпен күреске атсалысып, заңсыз әрекеттер туралы хабар берген азаматтарға мемлекет тарапынан қомақты ақшалай сыйақы төлеу жүйесі белсенді жұмыс істеп тұр. Ұлттық қауіпсіздік комитеті 2025 жылғы сыбайлас жемқорлықпен күрестің қорытындыларын жариялап, халықтың белсенділігі артып келе жатқанын атап өтті, – деп хабарлайды 7-su.kz ақпараттық порталы BAQ.KZ сайтына сілтеме жасап.
Өткен жыл жемқорлыққа қарсы іс-қимыл саласында нәтижелі болды. ҰҚК баспасөз қызметінің мәліметіне сүйенсек, сыбайлас жемқорлық фактілері туралы хабарлағаны үшін 61 адамға 24,2 млн теңге сомасында сыйақы берілген. Бұл көрсеткіш азаматтардың құқықтық сауаттылығы мен азаматтық ұстанымының нығайып келе жатқанын көрсетеді.
Жалпы алғанда, 2025 жылы 895 адамның заңсыз әрекетінің жолы кесілді. Осы бағытта 1 052 қылмыстық іс қозғалып, оның 969-ына қатысты тергеу аяқталды. Құзырлы органдар 860 істі сотқа жолдады. Жемқорлық фактілерінің басым бөлігі пара алу және бюджет қаражатын ұрлау сияқты ауыр қылмыстарға қатысты болған. Бұл күрестің нәтижесінде ел бюджетіне 16,1 млрд теңге қайтарылды. Сонымен қатар, құны 3,3 млрд теңге болатын мүлікке тыйым салынды.
Көптеген азаматтарды «Сыйақы алудың шарты қандай?» деген сұрақ мазалайтыны анық. Ең басты талап – сыбайлас жемқорлық фактісі туралы нақты ақпарат беру немесе оның анықталуына көмектесу. Алайда ақшалай сыйақы бірден қолға берілмейді. Ол үшін кінәлі тұлғаға қатысты сот шешімі немесе айыптау үкімі толықтай заңды күшіне енуі керек.
Сыйақының мөлшері қылмыс арқылы келтірілген зиянның немесе параның көлеміне тікелей байланысты. Қолданыстағы заңнамаға сәйкес, азаматтар параның немесе келтірілген зиянның 10 пайызына дейін сыйақы ала алады. Бірақ бұл соманың шекті мөлшері бар. Ол 4 мың АЕК-тен аспауы тиіс.
2026 жылы 1 АЕК мөлшері 4 325 теңгеге тең. Демек, бүгінгі таңда жемқорлық туралы дәл ақпарат берген адам 17,3 млн теңгеге дейін сыйақы алу мүмкіндігіне ие. Бұл тек жемқорлықпен күрес қана емес, сонымен бірге заңға бағынатын азаматтарды ынталандырудың тиімді тетігі болып келеді.
Азаматтардың көбі «Жемқорлық туралы хабарласам, өзіме зияны тимей ме?» деп қауіптенеді. Осы ретте айта кететін жайт – сыбайлас жемқорлық туралы хабарлаған азаматтар мемлекет қорғауында болады. Олар туралы кез келген ақпарат құпия сақталады. Хабар берген адамның жеке басына қатысты мәліметтерді жария ету қылмыстық жауапкершілікке әкеп соғады.
Бұл жерде «конструктивті журналистика» қағидаты бойынша мәселенің шешіміне назар аударған маңызды: егер сіз жемқорлыққа куә болсаңыз, үндемей қалу – қылмыстың одан әрі өршуіне жағдай жасау деген сөз. Ал хабарлау – қоғамды тазартуға қосқан үлесіңіз және мемлекет тарапынан қолдау алудың жолы.
Егер сіз немесе сіздің жақындарыңыз жемқорлық фактісімен бетпе-бет келсе, келесі байланыс арналарын пайдалана аласыз:
- 1424 call-орталығы: Бұл ҰҚК-ның сыбайлас жемқорлыққа қарсы қызметінің бірыңғай нөмірі. Ол тәулік бойы жұмыс істейді және қоңырау шалу тегін.
- Ресми өтініш: Жазбаша түрде тиісті органдарға жүгінуге болады.
Сыбайлас жемқорлықпен күрес – тек мемлекеттік органдардың ғана емес, бүкіл қоғамның міндеті. Әрбір ашық айтылған факт – ұрланған миллиардтардың қазынаға қайтуы, жаңа мектептер мен ауруханалардың салынуы деген сөз.
Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл агенттігі мен Ұлттық қауіпсіздік комитеті бұл бағыттағы жұмыстарды 2026-2027 жылдары да қарқынды жалғастыруды көздеп отыр. Цифрлық технологияларды енгізу арқылы жемқорлық тәуекелдерін азайту және азаматтармен кері байланысты нығайту басты басымдық болып қала бермек.ф
