Қазақстанда халықтың әлеуметтік жағдайын анықтаудың жаңа тетіктері іске қосылды. 2026 жылғы 5 қаңтарда Ұлттық статистика бюросы басшысының арнайы бұйрығымен кедейлік көрсеткіштерін өлшеудің жаңа әдістемесі бекітілді. Бұл құжат 16 қаңтардан бастап ресми түрде күшіне еніп, елдегі тұрмыс деңгейін нақтырақ бағалауға мүмкіндік береді, – деп хабарлайды 7-su.kz ақпараттық порталы.
Жаңа ережелерге сәйкес, бұдан былай үй шаруашылықтарын іріктеп зерттеу жұмыстары тереңдетілген форматта жүргізіледі. Негізгі өлшем ретінде абсолюттік кедейлік ұғымы сақталып қалды. Яғни, егер отбасының немесе жеке адамның ай сайынғы табысы ең төменгі күнкөріс деңгейінен аспаса, олар ресми түрде көмекке мұқтаж топқа жатқызылады.
Алайда, жаңа әдістеменің басты жаңалығы – халықаралық стандарттардың енгізілуі. Бұдан былай мамандар тек қана теңгедегі табысты емес, сатып алу қабілетінің паритетін де ескереді. Бұл дегеніміз – Қазақстандағы кедейлік деңгейі әлемдік дамыған елдермен салыстырмалы түрде сараланады деген сөз.
Медиандық табыс: Әділдік көрсеткіші
Жаңа құжатта салыстырмалы кедейлік ұғымына басымдық берілген. Ол медиандық табыс арқылы анықталады. Медиандық табыс дегеніміз – барлық халықтың табысын өсу ретімен тізгенде дәл ортада тұрған көрсеткіш. Бұл орташа жалақыдан әлдеқайда нақты мәлімет береді, себебі ол тым бай және тым кедей топтардың әсерін жойып, халықтың басым бөлігі қанша ақша табатынын көрсетеді.
Статистикалық деректер тоқсан сайын және жыл қорытындысы бойынша жарияланып тұрады. Онда тек жалпы сандар ғана емес, өңірлік ерекшеліктер, тұрғындардың жынысы, жасы және отбасы құрамы да ескеріледі. Мысалы, ауылдық жердегі 5-6 адамнан тұратын отбасы мен қаладағы шағын отбасының шығындары бөлек талданады.
Конструктивті журналистика тұрғысынан алғанда, бұл өзгеріс тек құрғақ статистика емес. Бұл – мемлекеттік әлеуметтік көмектің нақтырақ бөлінуіне жасалған қадам. Кедейлік шегін дұрыс анықтау арқылы:
- Әлеуметтік төлемдер мен жәрдемақылар көлемі қайта қаралуы мүмкін;
- Нақты мұқтаж отбасыларға атаулы көмек жедел жетеді;
- Өңірлердегі теңсіздікті жою үшін арнайы бағдарламалар әзірленеді.
Бұл әдістеме мемлекетке «көзбояушылықтан» арылып, мәселенің мәнін түсінуге және оны шешудің тиімді жолдарын ұсынуға мүмкіндік береді. Халықтың әлеуметтік жағдайын жақсарту – цифрлық деректер мен нақты талдаудан басталатын процесс.
