Өздеріңіз білетіндей, бүгінде тауарлардың бағасы өсіп, теңгенің құнсыздануы жалғасуда. Сонымен бірге инфляция өршіп тұр.
Ал мұндай жағдайда не істеу керек, қолда бар қаражатты қалай тиімді етіп пайдалануға, үнемдеуге болады? Осыған байланысты белгілі экономист, банкир Алмас Чукиннің кеңесіне құлақ түріп көрейік. Экономистің айтуынша, қазіргі жағдайда жылжымайтын мүлікке инвестиция салуға болмайды. Өйткені, ол өзін-өзі ақтай бермейді. Мәселен, сізде екі пәтер бар, бірақ артық қаражат жоқ. Сондықтан, портфолиоңызды теңестіріп, олардың біреуін сатқан дұрыс деп санайды.
Сөйтіп, одан түскен қаражатты депозитке салып, пайдасын көруге болады. Яғни, мұндай әдіс өз тиімділігін көрсетеді. Себебі, қазіргі уақытта депозиттен түсетін кіріс жылжымайтын мүлікке қарағанда әлдеқайда жоғары. Сондай-ақ, несиеге қымбат заттарды сатып алмауға, оған тек өзіңізге өте қажет нәрселерді ғана алуға кеңес берілді. Егер ескі көлігіңіз болса, ол ерте ме, кеш пе, бұзылады. Ал оны жөндеуге көп ақша керек. Дәл осы сәтте жаңа көлік сатып алу туралы ойланған абзал.
Жаңа автокөлік кепілдікке ие әрі біраз уақыт алаңсыз жүруге мүмкіндік туғызады. Бірақ, пайдаланылған қымбат автокөлікті несиеге алудың еш пайдасы жоқ. Себебі, ол да бұзылады және оны қалпына келтіруге тағы шығындалуға тура келеді. Бар табысқа үміттеніп, мол ақша жұмсаудың да қажеті шамалы. Үнемделген қаражаттың табыстан гөрі құнды болатыны рас.
Ақша табу кезінде салықтар мен басқа да міндетті шығындарды ескеру маңызды. Сол себепті шығын құрылымын қайта қарастырған дұрыс. Бұл кірісті көбейтуге тырысқаннан әлдеқайда тиімді. Сондықтан, қаражатты барынша үнемдеп, шығынды азайтуды, тіпті болдырмауды ойлаған жан ұтады. Қор нарығынан хабарсыз болсаңыз, жөн-жосығын білмесеңіз, акцияларға инвестиция салудың қажеті жоқ. Әсіресе, өз бетіңізше оларды шетелдік компаниялардан сатып алудан сақ болған дұрыс.
Қазақстанда инвестициялар нарығы шектеулі. Олар депозиттер, жылжымайтын мүлік және бірнеше жергілікті акциялар. Бұл көп адамға қолжетімді. Ірі америкалық компаниялардың акциялары сияқты экзотикалық инвестициялар қарапайым инвесторлар үшін қауіпті әрі түсініксіз болуы мүмкін.
Ал шетелдік активтерге инвестиция салғыңыз келсе, ең жақсы нұсқа ETF (Exchange Traded Funds) деп білген жөн. Егер сіз америкалық нарықтың өсуіне сенсеңіз, ETF сатып алып, оларды 20 жылға қалдырыңыз. Кірісі, әрине, керемет емес, бірақ ол тұрақты. Экономист, сондай-ақ, қарапайым қазақстандыққа сатып алу шығынын қалай азайтуға болатынын түсіндірді.
Алмас Чукиннің сөзінше, Қазақ-стандағы адамдар қажет, қажет емес тауарларды сатып алуға үйренген. Бұл – мәселе. Сондықтан, кездейсоқ сатып алудан аулақ болып, дүкенге барар алдында нақты не керек екенін жазып алған дұрыс деп есептейді. Ақша үнемдеу осыдан басталады. Бұл қағиданы бұлжытпай орындаған кез келген қазақстандықтың бір айда тапқан табысының 10-20 пайызы қалтасында қалады. Тағы бір кеңес – онлайн сатып алудың пайдасы зор. Себебі, интернеттегі баға базар, дүкендерге қарағанда, әлдеқайда төмен.
Айгүл Байжұмақызы
Фото: kazbusiness.kz
