Цифрландыру – қоғамның барлық саласына еніп, халықтың күнделікті өмірін жеңілдетіп келе жатқан маңызды үдеріс. Әсіресе адам өмірі мен денсаулығына тікелей қатысты медицина саласында заманауи технологиялардың мүмкіндігін тиімді пайдалану аса маңызды. Мемлекет басшысының Жолдауында да цифрландыру мен жасанды интеллектіні дамытуға айрықша мән берілуі тегін емес. Өйткені жаңа технология – уақытты үнемдеп қана қоймай, медициналық көмектің сапасы мен қолжетімділігін арттыруға мүмкіндік береді.
Облыста денсаулық сақтау жүйесін цифрландыру бағытында жүйелі жұмыстар атқарылып келеді. Қазіргі таңда өңірде 354 денсаулық сақтау мекемесі бар. Оның 305-і мемлекеттік, 49-ы жекеменшік медициналық ұйым. Ең бастысы, олардың барлығы интернет желісіне қосылған.
Бұл – цифрлық медицинаның қалыпты жұмыс істеуіне қажетті маңызды инфрақұрылым. Бүгінде медициналық ұйымдарда «Жетісу», «ДамуМед», «103 Көмек» медициналық ақпараттық жүйелері жұмыс істеп, олардың арнайы мобильді қосымшалары да іске қосылған. Қазіргі таңда облыста 6 мемлекеттік медициналық мекеме «Даму» медициналық ақпараттық жүйеге, 24 мемлекеттік мекеме «Жетісу» медициналық ақпараттық жүйеге қосылған.
Цифрландырудың басты артықшылығы – пациент үшін уақытты үнемдеу мен медициналық қызметті барынша қолайлы ету. Мәселен, облыстың медициналық ұйымдарында берілетін анықтамалар пациенттің eGov.kz порталындағы жеке кабинетіне түседі. Бұл қағазбастылықты азайтып, қажетті құжатты іздеп, медициналық мекемеге қайта барудың алдын алады.
Медицинадағы цифрлық өзгерістер тек құжат айналымымен шектелмейді. Өңірдің барлық медициналық ұйымдары онкологиялық ауруларды ерте анықтауға мүмкіндік беретін PACS бейнелеу және мұрағаттау жүйесімен біріктірілген. Яғни медициналық кескіндерді цифрлық форматта сақтау, өңдеу және қажетті жағдайда қайта қарау мүмкіндігі жасалған. Мұндай жүйелер дәрігердің нақты әрі жедел шешім қабылдауына ықпал етеді. Сонымен қатар облыс емханаларында дәрігерге баруды растау тетігін жетілдіру мақсатында FaceID технологиясын пайдалану бойынша ауқымды пилоттық жоба қолға алынған. Осы жоба шеңберінде қажетті веб-камералар өткен жылдың қаңтарынан бастап іске қосылды.
Бұл – медициналық қызметтің ашықтығын арттыруға бағытталған қадамдардың бірі. Заманауи технологиялардың көмегімен көрсетілген қызметті нақты тіркеу мүмкіндігі кеңейе түседі.
Халыққа электрондық қызметтерді пайдалану мүмкіндігін түсіндіру жұмыстары да назардан тыс қалған жоқ. Әлеуметтік желілер мен мессенджерлер арқылы мемлекеттік қызметтерді электронды түрде алу, eGov.kz порталы мен мобильді қосымшаларды пайдалану жөнінде ақпараттық-түсіндіру жұмыстары жүргізілуде.
Медициналық кітапшаны цифрландыру да осы жұмыстардың жалғасы. Облыста «Жеке медициналық кітапша» модулін енгізу мақсатында электронды форматта ЖМК беру процесін пилоттық сынақтан өткізу жөніндегі комиссия құрылып, оған қатысушылардың тізімі бекітілген. Қажетті ұйымдастыру шаралары жүргізіліп, жеке медициналық кітапшаны электронды форматта беру жүзеге асырылды.
Биыл цифрландыру және жасанды интеллектіні дамытуға басымдық берілетін кезең. Осы орайда облысының денсаулық сақтау саласында да жаңа жобалар қолға алынуда.
Соның бірі – инсультті ерте анықтауға арналған жасанды интеллект негізіндегі SEREBRA компьютерлік томографияны талдау жобасы. Ол облыстық ауруханада, Панфилов және Сарқан аудандарының ауруханаларына енгізілді.
Жобаның негізгі мақсаты – диагноз қоюға кететін уақытты қысқарту және дәрігердің шешім қабылдауына жедел қолдау көрсету. Инсульт жағдайында уақыттың әр минуты маңызды екенін ескерсек, мұндай технологияның медицинадағы маңызы айрықша. Жасанды интеллект дәрігерді алмастырмайды, керісінше, оның жұмысын жеделдетіп, қажетті ақпаратты уақытында ұсынатын көмекші құрал ретінде қызмет етеді. Бұл – Мемлекет басшысының Жолдауында айқындалған цифрландыру мен жасанды интеллект мүмкіндіктерін нақты салаларда қолданудың бір көрінісі.
Қазақстан Республикасының Денсаулық сақтау министрлігі тарапынан денсаулық сақтау саласын цифрландыру бойынша бірқатар жобаны іске асыру тапсырылған. Аталған жұмыстар Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2026 жылғы 17 сәуірдегі №285 қаулысына сәйкес жүзеге асырылуда.
Қаулыға сәйкес цифрлық шешімдерді енгізу жөніндегі қызметтерді жеткізуші ретінде «Қазақтелеком» АҚ айқындалған. Осыған байланысты облыстың медициналық ұйымдарын заманауи цифрлық құралдармен қамтамасыз етуге жергілікті бюджеттен қосымша 289,2 миллион теңге бөлінді. Бұл қаражатқа 138 комплект «Смарт-бейнежетондар», 32 кешенді цифрлық шешім, 1722 «Суық тізбек» жүйесі және 43 телемедициналық кешен алу көзделген.
Қазіргі таңда медициналық ұйымдар «Қазақтелеком» АҚ-мен тиісті келісімшарттар жасауда. Бұл бағыттағы жұмыстар кезең-кезеңімен жалғасын табады. Жалпы, облыста медицинаны цифрландырудың ауқымы жылдан-жылға кеңейіп келеді. Электронды анықтама, цифрлық медициналық кітапша, бейнелерді сақтау жүйесі, FaceID, телемедицина және жасанды интеллект – мұның барлығы бір мақсатқа, яғни халыққа көрсетілетін медициналық көмекті заманауи, жедел әрі сапалы етуге бағытталған.
Цифрландыру – жай ғана техникалық жаңғыру емес. Оның түпкі мәні – дәрігердің уақытын үнемдеп, пациентке көрсетілетін қызметті жеңілдету, медициналық көмектің сапасын арттыру. Ал жасанды интеллектінің медицинаға енуі бұл үдерісті жаңа деңгейге көтеріп отыр.
Мемлекет басшысының Жолдауында белгіленген міндеттерді басшылыққа ала отырып, облыстық денсаулық сақтау саласында да цифрлық технологияларды енгізу жұмыстары жалғаса бермек. Өйткені заманауи медицина – озық технология мен білікті маманның, ал оның басты нәтижесі – адам денсаулығының үйлесімінен көрінеді.
Алмагүл Кенжеғұлова,
облыстық денсаулық сақтау басқармасы басшысының орынбасары
